Adhyaya 90

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सदाचारकथनं नामैकोननवतितमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनामिह निश्चितम् प्रायश्चित्तं शिवप्रोक्तं यतीनां पापशोधनम्

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सदाचारकथनं नामैकोननवतितमोऽध्यायः । सूत उवाच— अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनामिह निश्चितम् । प्रायश्चित्तं शिवप्रोक्तं यतीनां पापशोधनम् ॥

Verse 2

पापं हि त्रिविधं ज्ञेयं वाङ्मनःकायसंभवम् सततं हि दिवा रात्रौ येनेदं वेष्ट्यते जगत्

पापं त्रिविधं ज्ञेयं वाङ्मनःकायसमुद्भवम्। अहर्निशं निरन्तरं येनेदं जगदावृतं पाशेन पशुरिव बद्धं, यावत् पतौ श्रीशिवे शरणं नीयते॥

Verse 3

तत्कर्मणा विनाप्येष तिष्ठतीति परा श्रुतिः क्षणमेवं प्रयोज्यं तु आयुष्यं तु विधारणम्

तत्कर्मणा विनाप्येष तिष्ठतीति परा श्रुतिः। तस्मात् क्षणमपि एवं प्रयोज्यं, आयुषो धारणाय स्थैर्याय च॥

Verse 4

भवेद्योगो ऽप्रमत्तस्य योगो हि परमं बलम् न हि योगात्परं किंचिन् नराणां दृश्यते शुभम्

अप्रमत्तस्य योगो भवेत्; योगो हि परमं बलम्। योगात् परं नराणां न किञ्चिद् दृश्यते शुभम्; येन पाशच्छेदेन पशुः पतिं प्रति नीयते॥

Verse 5

तस्माद् योगं प्रशंसन्ति धर्मयुक्ता मनीषिणः अविद्यां विद्यया जित्वा प्राप्यैश्वर्यमनुत्तमम्

तस्माद् योगं प्रशंसन्ति धर्मयुक्ता मनीषिणः। अविद्यां विद्यया जित्वा प्राप्नुवन्त्यैश्वर्यमनुत्तमम्॥

Verse 6

दृष्ट्वा परावरं धीराः परं गच्छन्ति तत्पदम् व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवोपव्रतानि च

परावरं परं दृष्ट्वा धीराः परं पदं गच्छन्ति। भिक्षूणां व्रतानि यानि तथा एवोपव्रतानि च कथ्यन्ते॥

Verse 7

एकैकातिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते उपेत्य तु स्त्रियं कामात् प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

एकैकातिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते। कामात् स्त्रियमुपेत्यापि प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्॥

Verse 8

प्राणायामसमायुक्तं चरेत्सांतपनं व्रतम् ततश्चरति निर्देशात् कृच्छ्रं चान्ते समाहितः

प्राणायामसमायुक्तः चरेत् सांतपनं व्रतम्। ततः निर्देशतः कृच्छ्रं चरेदन्ते समाहितः॥

Verse 9

पुनर् आश्रमम् आगत्य चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः

पुनराश्रममागत्य चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः। न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः॥

Verse 10

तथापि न च कर्तव्यं प्रसंगो ह्येष दारुणः अहोरात्रोपवासश् च प्राणायामशतं तथा

तथापि न च कर्तव्यः प्रसङ्गो ह्येष दारुणः। अहोरात्रोपवासश्च प्राणायामशतं तथा॥

Verse 11

असद्वादो न कर्तव्यो यतिना धर्मलिप्सुना परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमप्युत

असद्वादो न कर्तव्यो यतिना धर्मलिप्सुना। परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमप्युत॥

Verse 12

इम्पोर्तन्चे ओफ़् पोस्सेस्सिओन् स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन् नास्त्यधर्म इति श्रुतिः हिंसा ह्येषा परा सृष्टा स्तैन्यं वै कथितं तथा

श्रुतिः शृणोति—परिग्रहसमुद्भूतं स्तेयादधिकं नास्त्यधर्मः। एषा हि परा हिंसा सृष्टा; तस्मात् तत् ‘स्तैन्यं’ च ‘हिंसा’ चेति मूलतः कथ्यते।

Verse 13

यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः स तस्य हरते प्राणान् यो यस्य हरते धनम्

यदेतद् ‘द्रविणं’ नाम, एते हि प्राणा बहिश्चराः। तस्मात् यो यस्य धनं हरते, स तस्य प्राणान् एव हरतीति कथ्यते।

Verse 14

एवं कृत्वा सुदुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रताच्च्युतः भूयो निर्वेदमापन्नश् चरेच्चान्द्रायणं व्रतम्

एवं कृत्वा सुदुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रताच्च्युतः। भूयो निर्वेदमापन्नश् चरेच्चान्द्रायणं व्रतम्॥

Verse 15

विधिना शास्त्रदृष्टेन संवत्सरमिति श्रुतिः ततः संवत्सरस्यान्ते भूयः प्रक्षीणकल्मषः पुनर्निर्वेदमापन्नश् चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः

विधिना शास्त्रदृष्टेन संवत्सरमिति श्रुतिः। ततः संवत्सरस्यान्ते भूयः प्रक्षीणकल्मषः। पुनर्निर्वेदमापन्नश् चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः॥

Verse 16

अहिंसा सर्वभूतानां कर्मणा मनसा गिरा अकामादपि हिंसेत यदि भिक्षुः पशून् कृमीन्

अहिंसा सर्वभूतानां कर्मणा मनसा गिरा। अकामादपि हिंसेत यदि भिक्षुः पशून् कृमीन्॥

Verse 17

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत चान्द्रायणमथापि वा स्कन्देदिन्द्रियदौर्बल्यात् स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि

यतिः स्त्रीं दृष्ट्वेन्द्रियदौर्बल्यात् यदि स्कन्देत्, स कृच्छ्रातिकृच्छ्रं प्रायश्चित्तं कुर्यात्, अथवा चान्द्रायणव्रतमाचरेत्। एवं तपसा पाशं शिथिलीकरोति, इन्द्रियाणि निगृह्णाति, पुनः पतिं शिवं प्रति निवर्तते।

Verse 18

तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश दिवा स्कन्नस्य विप्रस्य प्रायश्चित्तं विधीयते

तस्मात् षोडश प्राणायामाः धारयितव्याः; दिवा स्कन्नस्य विप्रस्य एतत् प्रायश्चित्तं विधीयते। एतेन शुद्ध्या पाशं मलरूपं शिथिलीभवति, शिवपूजायां पुनरर्हता जायते।

Verse 19

त्रिरात्रमुपवासाश् च प्राणायामशतं तथा रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्नात्वा द्वादशैव तु धारणा

त्रिरात्रमुपवासं कुर्यात्, प्राणायामशतं च। रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्नात्वा द्वादश धारणा एव कुर्यात्—शिवपूजार्थं नियमसंयमसम्पन्नः।

Verse 20

प्राणायामेन शुद्धात्मा विरजा जायते द्विजाः एकान्नं मधुमांसं वा अशृतान्नं तथैव च

प्राणायामेन शुद्धात्मा विरजा जायते द्विजाः। एकान्नं मधुमांसं वा अशृतान्नं तथैव च—नियमेन भुञ्जीत, योगस्थैर्यं शिवभक्तिं च पोषयन्।

Verse 21

अभोज्यानि यतीनां तु प्रत्यक्षलवणानि च एकैकातिक्रमात्तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते

अभोज्यानि यतीनां तु प्रत्यक्षलवणानि च। तेषामेकैकातिक्रमात् प्रायश्चित्तं विधीयते—नियमभङ्गशुद्ध्यर्थं शिवानुग्रहसिद्धये।

Verse 22

प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात्प्रमुच्यते व्यतिक्रमाश् च ये केचिद् वाङ्मनःकायसंभवाः

प्राजापत्येन कृच्छ्रेण कृत्वा ततः पापात् प्रमुच्यते। वाङ्मनःकायसम्भवा ये केचिद् व्यतिक्रमाः, तेभ्यः सर्वेभ्य एव विमुक्तो भवति॥

Verse 23

सद्भिः सह विनिश्चित्य यद्ब्रूयुस्तत्समाचरेत्

सद्भिः सह विनिश्चित्य यद् ब्रूयुः तत् समाचरेत्। धर्मविवेकनियुक्तः पाशुं पाशात् विमोचयन् पतिं शिवं प्रीणयति॥

Verse 24

चरेद्धि शुद्धः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च सत्समाहितः स्थानं ध्रुवं शाश्वतमव्ययं तु परं हि गत्वा न पुनर्हि जायते

चरेद् हि शुद्धः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च सत्समाहितः। स्थानं ध्रुवं शाश्वतमव्ययं तु परं हि गत्वा न पुनर्हि जायते॥