Adhyaya 8

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवं भूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च / यदा चास्य प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त धीमतः

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तमोऽध्यायः। श्रीकूर्म उवाच—एवं भूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च; यदा चास्य प्रजाः सृष्टाः न व्यवर्धन्त धीमतः।

Verse 2

तमोमात्रावृतो ब्रह्मा तदाशोचत दुः खितः / ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगामिनीम्

तमोमात्रावृतो ब्रह्मा तदाशोचद् दुःखितः। ततः स विदधे बुद्धिमर्थनिश्चयगामिनीम्॥

Verse 3

अथात्मनि समद्राक्षीत् तमोमात्रां नियामिकाम् / रजः सत्त्वं च संवृत्य वर्तमानां स्वधर्मतः

अथात्मनि समद्राक्षीत् तमोमात्रां नियामिकाम्। रजः सत्त्वं च संवृत्य वर्तमानां स्वधर्मतः॥

Verse 4

तमस्तद् व्यनुदत् पश्चात् रजः सत्त्वेन संयुतः / तत् तमः प्रतिनुन्नं वै मिथुनं समजायत

तमस्तद् व्यनुदत् पश्चात् रजः सत्त्वेन संयुतः। तत् तमः प्रतिनुन्नं वै मिथुनं समजायत॥

Verse 5

अधर्माचरणो विप्रा हिंसा चाशुभलक्षणा / स्वां तनुं स ततो ब्रह्मा तामपोहत भास्वराम्

अधर्माचारो विप्राः हिंसा चाशुभलक्षणा यदा समुत्थिता । तदा ब्रह्मा स्वतन्वां तमसीं मूर्तिं त्यक्त्वा भास्वरं रूपमादधे ॥

Verse 6

द्विधाकरोत् पुनर्देहमर्धेन पुरुषो ऽभवत् / अर्धेन नारी पुरुषो विराजमसृजत् प्रभुः

पुनश्च प्रभुः स्वदेहं द्विधा चकार । अर्धेन पुरुषोऽभवत्, अर्धेन नारी; स च विराजं ससर्ज ॥

Verse 7

नारीं च शतरूपाख्यां योगिनीं ससृजे शुभाम् / सा दिवं पृथिवीं चैव महम्ना व्याप्य संस्थिता

शतरूपाख्यां नारीं योगिनीं शुभां ससृजे च । सा महिम्ना दिवं पृथिवीं च व्याप्य सर्वत्र संस्थिता ॥

Verse 8

योगैश्वर्यबलोपेता ज्ञानविज्ञानसंयुता / यो ऽभवत् पुरुषात् पुत्रो विराडव्यक्तजन्मनः

योगैश्वर्यबलोपेतो ज्ञानविज्ञानसंयुतः । पुरुषात् पुत्रोऽभवत् विराडव्यक्तजन्मनः ॥

Verse 9

स्वायंभुवो मनुर्देवः सो ऽभवत् पुरुषो मुनिः / सा देवी शतरूपाख्या तपः कृत्वा सुदुश्चरम्

स्वायम्भुवो मनुर्देवः पुरुषो मुनिरभवत् । सा देवी शतरूपाख्या तपः कृत्वा सुदुश्चरम् ॥

Verse 10

भर्तारं ब्रह्मणः पुत्रं मनुमेवानुपद्यत / तस्माच्च शतरूपा सा पुत्रद्वयमसूयत

शतरूपा ब्रह्मणः पुत्रं मनुमेव पतिं कृत्वा तमनुपद्यत; तस्माच्च सा शतरूपा पुत्रद्वयमजनयत्।

Verse 11

प्रियव्रतोत्तानपादौ कन्याद्वयमनुत्तमम् / तयोः प्रसूतिं दक्षाय मनुः कन्यां ददौ पुनः

प्रियव्रतोत्तानपादयोः कन्याद्वयमनुत्तमं बभूव; तयोः प्रसूतिं मनुः पुनर्दक्षाय कन्यां ददौ।

Verse 12

प्रजापतिरथाकूतिं मानसो जगृहे रुचिः / आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम् / यज्ञश्च दक्षिणा चैव याभ्यां संवर्धितं जगत्

अथ मानसो प्रजापति रुचिराकूतिं जगृहे; आकूत्यां मानसस्य रुचेः शुभं मिथुनं जज्ञे—यज्ञश्च दक्षिणा च—याभ्यां जगत् संवर्धितम्।

Verse 13

यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे / यामा इति समाक्यता देवाः स्वायंभुवे ऽन्तरे

यज्ञस्य दक्षिणायां तु द्वादश पुत्रा जज्ञिरे; ते स्वायम्भुवेऽन्तरे ‘यामा’ इति देवाः समाख्याताः।

Verse 14

प्रसूत्यां च तथा दक्षश्चतस्त्रो विंशतिं तथा / ससर्ज कन्या नामानि तासां सम्यम् निबोधत

प्रसूत्यां च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिं कन्याः ससर्ज; तासां नामानि सम्यगनुक्रमेण निबोधत।

Verse 15

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा / बुद्धिर्लज्जावपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी

श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा । बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदशी ॥

Verse 16

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः शुभाः / ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः शुभाः । ताभ्यः शिष्टा यवीयस्य एकादश सुलोचनाः ॥

Verse 17

ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा / संततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

ख्यातिः सत्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा । संततिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा ॥

Verse 18

भृगुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः / पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुः परमधर्मवित्

भृगुर्भवो मरीचिश्च तथैवाङ्गिरा मुनिः । पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुः परमधर्मवित् ॥

Verse 19

अत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम् / ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः

अत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम् । ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः ॥

Verse 20

श्रद्धाया आत्मजः कामो दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः / धृत्यास्तु नियमः पुत्रस्तुष्ट्याः संतोष उच्यते

श्रद्धायाः काम आत्मजः, दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः। धृत्याः नियमः पुत्रः, तुष्ट्याः सन्तोष उच्यते॥

Verse 21

पुष्ट्या लाभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस्तथा / क्रियायाश्चाभवत् पुत्रो दण्डः समय एव च

पुष्ट्या लाभः सुतो जातः, मेधायाः श्रुत एव च। क्रियायाः पुत्रौ दण्डश्च समयश्चाभवत्॥

Verse 22

बुद्ध्या बोधः सुतस्तद्वदप्रमादो व्यजायत / लज्जाया विनयः पुत्रो वपुषो व्यवसायकः

बुद्ध्या बोधः सुतो जातो, तथैवाप्रमादकः। लज्जाया विनयः पुत्रो, वपुषो व्यवसायकः॥

Verse 23

क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धिरजायत / यशः कीर्तिसुतस्तद्वदित्येते धर्मसूनवः

शान्तेः क्षेमः सुतो जातः, सुखं सिद्धिरजायत। कीर्त्याः यशः सुतस्तद्वद्—इत्येते धर्मसूनवः॥

Verse 24

कामस्य हर्षः पुत्रो ऽभूद् देवानन्दो व्यजायत / इत्येष वै सुखोदर्कः सर्गो धर्मस्य कीर्तितः

कामस्य हर्षः पुत्रोऽभूत्, ततो देवानन्दो व्यजायत। इत्येष सुखोदर्कः सर्गो धर्मस्य कीर्तितः॥

Verse 25

जज्ञे हिंसा त्वधर्माद् वै निकृतिं चानृतं सुतम् / निकृत्यनृतयोर्जज्ञे भयं नरक एव च

अधर्मादेव हि हिंसा जज्ञे, तस्य सुतौ निकृतिरनृतं च। निकृत्यनृतयोः पुनर्जज्ञे भयं नरक एव च॥

Verse 26

माया च वेदना चैव मिथुनं त्विदमेतयोः / भयाज्जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम्

माया च वेदना चैव मिथुनं समभूत् तयोः। भयात् तु माया जज्ञे मृत्युम् भूतापहारिणम्॥

Verse 27

वेदना च सुतं चापि दुः खं जज्ञे ऽथ रौरवात् / मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे

वेदनाऽपि सुतं दुःखं जज्ञे रौरवसम्भवात्। मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश्च जज्ञिरे॥

Verse 28

दुः खोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः / नैषां भार्यास्ति पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः

दुःखोत्तराः स्मृता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः। नैषां भार्या न पुत्रो वा सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः॥

Verse 29

इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः / संक्षेपेण मया प्रोक्ता विसृष्टिर्मुनिपुङ्गवा

इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः। संक्षेपेण मया प्रोक्ता विसृष्टिर्मुनिपुङ्गव॥