Adhyaya 51

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चाशो ऽध्यायः सूत उवाच वेदव्यासावताराणि द्वापरे कथितानि तु / महादेवावताराणि कलौ शृणुत सुव्रताः

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे पञ्चाशोऽध्यायः समाप्तः। सूत उवाच—द्वापरे वेदव्यासावताराः कथिताः; इदानीं कलौ महादेवावतारान् शृणुत, सुव्रताः।

Verse 2

आद्ये कलियुगे श्वेतो देवदेवो महाद्युतिः / नाम्ना हिताय विप्राणामभूद् वैवस्वते ऽन्तरे

आद्ये कलियुगे देवदेवो महाद्युतिः श्वेत इति नाम्ना वैवस्वतेऽन्तरे विप्राणां हिताय प्रादुर्भूतः।

Verse 3

हिमवच्छिखरे रम्ये छगले पर्वतोत्तमे / तस्य शिष्याः शिखायुक्ता वभूवुरमितप्रभाः

हिमवच्छिखरे रम्ये छगले पर्वतोत्तमे तस्य शिष्याः शिखायुक्ता बभूवुरमितप्रभाः।

Verse 4

श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः / चत्वारस्ते महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः

श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः—चत्वारस्ते महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः।

Verse 5

सुभानो दमनश्चाथ सुहोत्रः कङ्कणस्तथा / लोकाक्षिरथ योगीन्द्रो जैगीषव्यस्तु सप्तमे

सुभानः दमनश्चैव सुहोत्रः कङ्कणस्तथा । लोकाक्षिरथो योगीन्द्रः जैगीषव्यश्च सप्तमे ॥

Verse 6

अष्टमे दधिवाहः स्यान्नवमे वृषभः प्रभुः / भृगुस्तु दशमे प्रोक्तस्तस्मादुग्रः परः स्मृतः

अष्टमे दधिवाहः स्यात् नवमे वृषभः प्रभुः । दशमे भृगुराख्यातस्तस्मादुग्रः परः स्मृतः ॥

Verse 7

द्वादशे ऽत्रिः समाख्यातो बली चाथ त्रयोदशे / चतुर्दशे गौतमस्तु वेदशीर्षा ततः परम्

द्वादशेऽत्रिः समाख्यातस्त्रयोदशे बली तथा । चतुर्दशे गौतमः प्रोक्तो वेदशीर्षा ततः परम् ॥

Verse 8

गोकर्णश्चाभवत् तस्माद् गुहावासः शिखण्ड्यथ / जटामाल्यट्टहासश्च दारुको लाङ्गली क्रमात्

तस्माद् गोकर्णसंज्ञा स्यात् ततः गुहावासः शिखण्ड्यथ । जटामाल्यट्टहासश्च दारुको लाङ्गली क्रमात् ॥

Verse 9

श्वेतस्तथा परः शूली डिण्डी मुण्डी च वै क्रमात् / सहिष्णुः सोमशर्मा च नकुलीशो ऽन्तिमे प्रभुः

श्वेतः परश्च शूली च डिण्डी मुण्डी च वै क्रमात् । सहिष्णुः सोमशर्मा च नकुलीशोऽन्तिमः प्रभुः ॥

Verse 10

वैवस्वते ऽन्तरे शंभोरवतारास्त्रिशूलिनः / अष्टाविंशतिराख्याता ह्यन्ते कलियुगे प्रभोः / तीर्थे कायावतारे स्याद् देवेशो नकुलीश्वरः

वैवस्वतमन्वन्तरे शम्भोस्त्रिशूलिनः प्रभोः अष्टाविंशतिरवताराः प्रकीर्तिताः। कलियुगान्ते तीर्थे कायावतारे देवेशो नकुलीश्वरः प्रादुर्भविष्यति॥

Verse 11

तत्र देवादिदेवस्य चत्वारः सुतपोधनाः / शिष्या बभूवुश्चान्येषां प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः

तत्र देवादिदेवस्य सुतपोधनाः चत्वारः शिष्याः बभूवुः। अन्येषामपि प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः शिष्यत्वं प्राप्नुवन्॥

Verse 12

प्रसन्नमनसो दान्ता ऐश्वरीं भक्तिमाश्रिताः / क्रमेण तान् प्रवक्ष्यामि योगिनो योगवित्तमान्

प्रसन्नमनसो दान्ता ऐश्वरीं भक्तिमाश्रिताः। क्रमेण तान् प्रवक्ष्यामि योगिनो योगवित्तमान्॥

Verse 13

श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः / दुन्दुभिः शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा / विकेशश्च विशोकश्च विशापश्शापनाशनः

श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः। दुन्दुभिः शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा। विकेशश्च विशोकश्च विशापश्शापनाशनः॥

Verse 14

सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः / सनः सनातनश्चैव मुकारश्च सनन्दनः

सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः। सनः सनातनश्चैव मुकारश्च सनन्दनः॥

Verse 15

दालभ्यश्च महायोगी धर्मात्मनो महौजसः / सुधामा विरजाश्चैव शङ्खपात्रज एव च

दालभ्यश्च महायोगी धर्मात्मा महौजसः; सुधामा विरजश्चैव शङ्खपात्रज एव च॥

Verse 16

सारस्वतस्तथा मेघो घनवाहः सुवाहनः / कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पञ्चशिखो मुनिः

सारस्वतस्तथा मेघो घनवाहः सुवाहनः; कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पञ्चशिखो मुनिः॥

Verse 17

पराशरश्च गर्गश्च भार्गवश्चाङ्गिरास्तथा / बलबन्धुर्निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः

पराशरश्च गर्गश्च भार्गवश्चाङ्गिरास्तथा; बलबन्धुर्निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः॥

Verse 18

लम्बोदरश्च लम्बश्च लाम्बाक्षो लम्बकेशकः / सर्वज्ञः समबुद्धिश्च साध्यः सत्यस्तथैव च

लम्बोदरश्च लम्बश्च लाम्बाक्षो लम्बकेशकः; सर्वज्ञः समबुद्धिश्च साध्यः सत्यस्तथैव च॥

Verse 19

शुधामा काश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा / अत्रिरुग्रस्तथा चैव श्रवणो ऽथ श्रविष्ठकः

शुधामा काश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा; अत्रिरुग्रस्तथा चैव श्रवणोऽथ श्रविष्ठकः॥

Verse 20

कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः / कश्यपोह्युशना चैव च्यवनो ऽथ बृहस्पतिः

कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः। कश्यपो ह्युशना चैव च्यवनोऽथ बृहस्पतिः॥

Verse 21

उतथ्यो वामदेवश्च महाकायो महानिलः / वाचश्रवाः सुपीकश्च श्यावाश्वः सपथीश्वरः

उतथ्यो वामदेवश्च महाकायो महानिलः। वाचश्रवाः सुपीकश्च श्यावाश्वः सपथीश्वरः॥

Verse 22

हरिण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा / सुमन्तुर्वर्चरी विद्वान् कबन्धः कुशिकन्धरः

हरिण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा। सुमन्तुर्वर्चरी विद्वान् कबन्धः कुशिकन्धरः॥

Verse 23

प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान् गौतमस्तथा / भल्लापी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः

प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान् गौतमस्तथा। भल्लापी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः॥

Verse 24

उशिजो बृहदुक्थश्च देवलः कपिरेव च / शालिहोत्रो ऽग्निवेश्यश्च युवनाश्वः शरद्वसुः

उशिजो बृहदुक्थश्च देवलः कपिरेव च। शालिहोत्रोऽग्निवेश्यश्च युवनाश्वः शरद्वसुः॥

Verse 25

छगलः कुण्डकर्णश्च कुम्भश्चैव प्रवाहकः / उलूको विद्युतश्चैव शाद्वलो ह्याश्वलायनः

छगलः कुण्डकर्णश्च कुम्भः प्रवाहक एव च । उलूकः विद्युतश्चैव शाद्वलः ह्याश्वलायनः ॥

Verse 26

अक्षपादः कुमारश्च उलूको वत्स एव च / कुशिकश्चैव गर्गश्च मित्रको ऋष्य एव च

अक्षपादः कुमारश्च उलूकः वत्स एव च । कुशिकश्चैव गर्गश्च मित्रको ऋष्य एव च ॥

Verse 27

शिष्या एते महात्मानः सर्वोवर्तेषु योगिनाम् / विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः

शिष्या एते महात्मानः सर्वोवर्तेषु योगिनाम् । विमलाः ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः ॥

Verse 28

कुर्वन्ति चावताराणि ब्राह्मणानां हिताय हि / योगेश्वराणामादेशाद् वेदसंस्थापनाय वै

कुर्वन्ति चावताराणि ब्राह्मणानां हिताय हि । योगेश्वराणामादेशाद् वेदसंस्थापनाय वै ॥

Verse 29

ये ब्राह्मणाः संस्मरन्ति नमस्यन्ति च सर्वदा / तर्पयन्त्यर्चयन्त्येतान् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयुः

ये ब्राह्मणाः संस्मरन्ति नमस्यन्ति च सर्वदा । तर्पयन्त्यर्चयन्त्येतान् ब्रह्मविद्यामवाप्नुयुः ॥

Verse 30

इदं वैवस्वतं प्रोक्तमन्तरं विस्तरेण तु / भविष्यति च सावर्णो दक्षसावर्ण एव च

इदं वैवस्वतं मन्वन्तरं विस्तरेण प्रोक्तम्। अनागते तु सावर्णो मनुः, तथा दक्षसावर्णोऽपि भविष्यति॥

Verse 31

दशमो ब्रह्मसावर्णो धर्मसावर्ण एव च / द्वादशो रुद्रसावर्णो रोचमानस्त्रयोदशः / भौत्यश्चतुर्दशः प्रोक्तो भविष्या मनवः क्रमात्

दशमो ब्रह्मसावर्णो मनुः, एकादशो धर्मसावर्णः। द्वादशो रुद्रसावर्णः, त्रयोदशो रोचमानः। चतुर्दशो भौत्य इति—एते भविष्यन्ति मनवः क्रमात्॥

Verse 32

अयं वः कथितो ह्यंशः पूर्वो नारायणेरितः / भूतभव्यैर्वर्तमानैराख्यानैरुपबृंहितः

अयं वः कथितो ह्यंशः पूर्वो नारायणेरितः। भूत-भव्य-वर्तमानैः आख्यानैरुपबृंहितः॥

Verse 33

यः पठेच्छृणुयाद् वापि श्रावयेद् वा द्विजोत्तमान् / स सर्वपापनिर्मुक्तो ब्रह्मणा सह मोदते

यः पठेच्छृणुयाद् वापि श्रावयेद् वा द्विजोत्तमान्। स सर्वपापनिर्मुक्तो ब्रह्मणा सह मोदते॥

Verse 34

पठेद् देवालये स्नात्वा नदीतीरेषु चैव हि / नारायणं नमस्कृत्य भावेन पुरुषोत्तमम्

स्नात्वा देवालये पाठं कुर्यान्नदीतीरेषु चैव हि। नारायणं नमस्कृत्य भावेन पुरुषोत्तमम्॥

Verse 35

नमो देवादिदेवाय देवानां परमात्मने / पुरुषाय पुराणाय विष्णवे कूर्मरूपिणे

नमो देवादिदेवाय देवानां परमात्मने । पुरुषाय पुराणाय विष्णवे कूर्मरूपिणे ॥