Adhyaya 18
Genealogies of Kaśyapa and Pulastya; Rise of Brahmavādin Lines and Rākṣasa Branches
पूर्वाध्यायसमाप्त्यनन्तरं सूतः कश्यपस्य तपः वर्णयति—सृष्टिसन्तत्यर्थं स्थिरगोत्रशाखाप्रतिष्ठापनाय। तस्य वत्सरः असितश्च महात्मानौ पुत्रौ; ताभ्यां नैध्रुव-रैभ्यादयः ब्रह्मवादिनः, सुमेधया कुण्डपायिनश्च, असितात् देवलश्च प्रवर्तन्ते; अन्ते काश्यपशाखात्रयं—शाण्डिल्यः, नैध्रुः, वारैभ्यश्च—निरूप्यते। ततः पुलस्त्यवंशः—इलविला-विश्रवसौ, तयोः पत्न्यः सन्तानानि च; कुबेरो वैश्रवणः तथा राक्षसप्रवरा रावणः कुम्भकर्णः शूर्पणखा विभीषणश्च, अन्ये च पौलस्त्या रुद्रभक्ता तपोबलसमन्विताः। पुलहस्य पशु-भूतप्रजाः, क्रतोः अपत्याभावः, भृगोः शुक्रमुत्पत्तिश्च कथ्यते। दक्ष-नारदशापप्रसङ्गात् वसिष्ठवंशः—शक्तिः पराशरः व्यासः—शुकसन्ततिश्च निर्दिश्यते। अन्ते कश्यपात् राजवंशपरम्पराप्रवेशस्य सूचनया अध्यायः समाप्यते।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासंतानकारणात् / कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार सुमहत् तपः
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे सप्तदशोऽध्यायः समाप्तः। सूत उवाच—एतान् पुत्रान् प्रजासन्तानकारणात् उत्पाद्य कश्यपो गोत्रकामः सुमहत् तपश्चचार।
Verse 2
तस्य वै तपतो ऽत्यर्थं प्रादुर्भूतौ सुताविमौ / वत्सरश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्मवादिनौ
तस्यात्यर्थं तपतः वै प्रादुर्भूतौ सुताविमौ—वत्सरश्चासितश्चैव; तावुभौ ब्रह्मवादिनौ।
Verse 3
वत्सरान्नैध्रुवो जज्ञे रैभ्यश्च सुमहायशाः / रैभ्यस्य जज्ञिरे रैभ्याः पुत्रा द्युतिमतां वराः
वत्सरान्नैध्रुवो जज्ञे रैभ्यश्च सुमहायशाः। रैभ्यस्य जज्ञिरे रैभ्याः पुत्रा द्युतिमतां वराः॥
Verse 4
च्यवनस्य सुता पत्नी नैध्रुवस्य महात्मनः / सुमेधा जनयामास पुत्रान् वै कुण्डपायिनः
च्यवनस्य सुता पत्नी नैध्रुवस्य महात्मनः। सुमेधा जनयामास पुत्रान् वै कुण्डपायिनः॥
Verse 5
असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत / नाम्ना वै देवलः पुत्रो योगाचार्यो महातपाः
असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत। नाम्ना वै देवलः पुत्रो योगाचार्यो महातपाः॥
Verse 6
शाण्डिल्यानां परः श्रीमान् सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः / प्रसादात् पार्वतीशस्य योगमुत्तममाप्तवान्
शाण्डिल्यानां परः श्रीमान् सर्वतत्त्वार्थवित् सुधीः । पार्वतीशप्रसादेन योगमुत्तममाप्तवान् ॥
Verse 7
शाण्डिल्या नैध्रु वारैभ्यास्त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः / नरप्रकृतयो विप्राः पुलस्त्यस्य वदामि वः
शाण्डिल्या नैध्रुवारेभ्यास्त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः । नरप्रकृतयो विप्राः पुलस्त्यस्य वदामि वः ॥
Verse 8
तृणबिन्दोः सुता विप्रा नाम्ना त्विलविला स्मृता / पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत्
तृणबिन्दोः सुता विप्रा नाम्ना त्विलविला स्मृता । पुलस्त्याय स राजर्षिस्तां कन्यां प्रत्यपादयत् ॥
Verse 9
ऋषिस्त्वैलविलिस्तस्यां विश्रवाः समपद्यत / तस्य पत्न्यश्चतस्त्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धिकाः
ऋषिस्त्वैलविलिस्तस्यां विश्रवाः समपद्यत । तस्य पत्न्यश्चतस्त्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धिकाः ॥
Verse 10
पुष्पोत्कटा च राका च कैकसी देववर्णिनी / रूपलावण्यसंपन्नास्तासां वै शृणुत प्रजाः
पुष्पोत्कटा च राका च कैकसी देववर्णिनी । रूपलावण्यसंपन्नास्तासां वै शृणुत प्रजाः ॥
Verse 11
ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्य सुषुवे देवरूपिणी / कैकसी जनयत् पुत्रं रावणं राक्षसाधिपम्
तस्मात् देवरूपिणी कैकसी ज्येष्ठं वैश्रवणं सुषुवे; ततः सा राक्षसाधिपं रावणं पुत्रं जनयामास।
Verse 12
कुम्भकर्णं शूर्पणखां तथैव च विभीषणम् / पुष्पोत्कटा व्यजनयत् पुत्रान् विश्रवसः शुभान्
कुम्भकर्णं शूर्पणखां तथा विभीषणं च; पुष्पोत्कटा विश्रवसः शुभान् पुत्रान् व्यजनयत्।
Verse 13
महोदरं प्रहस्तं च महापार्श्वं खरं तथा / कुम्भीनसीं तथा कन्यां राकायां शृणुत प्रजाः
महोदरं प्रहस्तं च महापार्श्वं खरं तथा; कुम्भीनसीं कन्यां च राकां च—एतान् नामानि शृणुत, प्रजाः।
Verse 14
त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वो महाबलः / इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश / सर्वे तपोबलोत्कृष्टा रुद्रभक्ताः सुभीषणाः
त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वो महाबलः; इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा दश। सर्वे तपोबलोत्कृष्टा रुद्रभक्ताः सुभीषणाः।
Verse 15
पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः / भूताः पिशाचाः सर्पाश्च शूकरा हस्तिनस्तथा
पुलहस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्यालाश्च दंष्ट्रिणः; भूताः पिशाचाः सर्पाश्च शूकरा हस्तिनस्तथा।
Verse 16
अनपत्यः क्रतुस्तस्मिन् स्मृतो वैवस्वते ऽन्तरे / मरीचेः कश्यपः पुत्रः स्वयमेव प्रजापतिः
वैवस्वतमन्वन्तरे तस्मिन् क्रतुः अनपत्यः स्मृतः; मरीचेः पुत्रः कश्यपः स्वयमेव प्रजापतिरभवत्।
Verse 17
भृगोरप्यभवच्छुक्रो दैत्याचार्यो महातपाः / स्वाध्याययोगनिरतो हरभक्तो महाद्युतिः
भृगोः अपि शुक्ऱोऽभवत्—दैत्याचार्यो महातपाः; स्वाध्याययोगनिरतो हरभक्तो महाद्युतिः।
Verse 18
अत्रेः पत्न्यो ऽभवन् बह्व्यः सोदर्यास्ताः पतिव्रताः / कृशाश्वस्य तु विप्रेन्द्रा घृताच्यामिति मे श्रुतम्
अत्रेः पत्न्यो बह्व्यः अभवन्, सोदर्यास्ताः पतिव्रताः; कृशाश्वस्य तु, विप्रेन्द्र, घृताचीति मे श्रुतम्।
Verse 19
स तासु जनयामास स्वस्त्यात्रेयान् महौजसः / वेदवेदाङ्गनिरतांस्तपसा हतकिल्बिषान्
स तासु स्वस्त्यात्रेयान् जनयामास महौजसः; वेदवेदाङ्गनिरतान् तपसा हतकिल्बिषान्।
Verse 20
नारदस्तु वसिष्ठाय ददौ देवीमरुन्धतीम् / ऊर्ध्वरेतास्तत्र मुनिः शापाद् दक्षस्य नारदः
नारदस्तु वसिष्ठाय देवीमरुन्धतीं ददौ; ततः स मुनिरूर्ध्वरेता बभूव—दक्षशापान्नारदस्य।
Verse 21
हर्यश्वेषु तु नष्टेषु मायया नारदस्य तु / शशाप नारदं दक्षः क्रोधसंरक्तलोचनः
हर्यश्वेषु तु नारदस्य मायया नष्टेषु, दक्षः क्रोधसंरक्तलोचनः सन् नारदं शशाप।
Verse 22
यस्मान्मम सुताः सर्वे भवतो मायया द्विज / क्षयं नीतास्त्वशेषेण निरपत्यो भविष्यति
यस्मात् मम सुताः सर्वे भवतो मायया द्विज क्षयं नीताः, तस्मात् त्वम् अशेषेण निरपत्यो भविष्यसि।
Verse 23
अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु शक्तिमुत्पादयत् सुतम् / शक्तेः पराशरः श्रीमान् सर्वज्ञस्तपतां वरः
अरुन्धत्यां वसिष्ठः शक्तिनाम सुतम् उत्पादयामास; शक्तेः श्रीमान् सर्वज्ञः तपतां वरः पराशरः जज्ञे।
Verse 24
आराध्य देवदेवेशमीशानं त्रिपुरान्तकम् / लेभे त्वप्रतिमं पुत्रं कृष्णाद्वैपायनं प्रभुम्
देवदेवेशम् ईशानं त्रिपुरान्तकम् आराध्य, सा अप्रतिमं पुत्रं कृष्णद्वैपायनं प्रभुं लेभे।
Verse 25
द्वैपायनाच्छ्रको जज्ञे भगवानेव शङ्करः / अंशांशेनावतीर्योर्व्यां स्वं प्राप परमं पदम्
द्वैपायनात् शृकः जज्ञे—स भगवानेव शङ्करः; अंशांशेनोर्व्यां अवतीर्य, अन्ते स्वं परमं पदं प्राप।
Verse 26
शुकस्याप्यभवन् पुत्राः पञ्चात्यन्ततपस्विनः / भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरश्च पञ्चमः / कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता
शुकस्यापि पञ्च पुत्रा अभवन्, सर्वेऽत्यन्ततपस्विनः—भूरिश्रवाः, प्रभुः, शम्भुः, कृष्णः, पञ्चमश्च गौरः। कन्या च कीर्तिमती नाम, धृतव्रता योगमाता चाभवत्।
Verse 27
एते ऽत्र वंश्याः कथिता ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनाम् / अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं कश्यपाद्राजसंततिम्
एतेऽत्र ब्रह्मवादिनां ब्राह्मणानां वंश्या कथिता मया। अत ऊर्ध्वं निबोधध्वं कश्यपाद् राजसन्ततिं प्रवक्ष्यामि।
Frequently Asked Questions
Kaśyapa’s austerity is presented as the generative cause for manifesting spiritually accomplished sons whose descendants become named branches (gotras), thereby ensuring both biological continuity of creation and the transmission of sacred knowledge.
The chapter depicts tapas as a neutral cosmic force that can empower even cruel beings; their Rudra-devotion reflects the Kurma Purāṇa’s samanvaya, where Śaiva devotion appears across moral spectra while remaining integrated within the broader cosmic order.
After completing brahmavādin genealogies, it explicitly announces a shift to royal succession descending from Kaśyapa, moving from sage-line authority to kṣatriya dynastic history.