Shloka 49
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
आत्मैक्यभावनिष्ठस्य या चेष्टा सा तु दर्शनम् / योगस्तपः स तन्मन्त्रस्तद्धनं यन्निरीक्षणम्
Transliteration
ātmaikyabhāvaniṣṭhasya yā ceṣṭā sā tu darśanam / yogastapaḥ sa tanmantrastaddhanaṃ yannirīkṣaṇam
Translation
आत्मैक्यभावनिष्ठस्य या चेष्टा सा तु दर्शनम्; योगस्तपः स तन्मन्त्रः, तद्धनं यन्निरीक्षणम्।
Word by Word
आत्मैक्यभावनिष्ठस्यof one established in the feeling of oneness with the Self
आत्मैक्यभावनिष्ठस्य:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootātma-aikya-bhāva-niṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (आत्म + ऐक्य + भाव + निष्ठ)
याwhich
या:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध/यद्-तद् (relative pronoun)
चेष्टाactivity/effort
चेष्टा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootceṣṭā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
साthat
सा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative pronoun)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विशेषार्थक (indeed/but)
दर्शनम्(is) realization/vision
दर्शनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdarśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
योगःyoga
योगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सःthat (is)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative pronoun)
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (of मन्त्रः)
मन्त्रःmantra
मन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (of धनम्)
धनम्wealth/treasure
धनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यत्which
यत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध/यद्-तद् (relative)
निरीक्षणम्observing/seeing
निरीक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnir-√īkṣ (धातु) → nirīkṣaṇa (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formल्युट् (action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन