Shloka 31
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
द्वारयोजनमात्रं तु मुक्त्वान्यत्र ज्वलत्तनुः / वह्निज्वालात्वमापन्ना संरक्ष सकलं बलम्
Transliteration
dvārayojanamātraṃ tu muktvānyatra jvalattanuḥ / vahnijvālātvamāpannā saṃrakṣa sakalaṃ balam
Translation
द्वारयोजनमात्रं तु मुक्त्वा अन्यत्र ज्वलत्तनुः। वह्निज्वालात्वमापन्ना संरक्ष सकलं बलम्॥
Word by Word
द्वारयोजनमात्रम्only a doorway-measure (one yojana wide as a gate)
द्वारयोजनमात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वार + योजन + मात्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्वार-योजन-परिमाणम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; परिमाण-निर्देश
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
मुक्त्वाleaving (aside)
मुक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having left/excepting’
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
ज्वलत्-तनुःshe whose body is blazing
ज्वलत्-तनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्वलत् (ज्वल् धातोः शतृ-कृदन्त) + तनु (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (ज्वलन्ती तनुः यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्तृपद
वह्निज्वालात्वम्the state of being fire-flame
वह्निज्वालात्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवह्नि + ज्वाला + त्व (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (वह्नेः ज्वाला) + त्व-प्रत्यय; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
आपन्नाhaving assumed/attained
आपन्ना:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + पद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past active/PPP in sense ‘attained’), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (ज्वलत्-तनुः)
संरक्षprotect
संरक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + रक्ष् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सकलम्entire
सकलम्:
Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषण (बलम्)
बलम्the army/force
बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन