Previous Verse
Next Verse

Shloka 63

लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः / न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः

pauruṣaṃ karma daivaṃ ca phalavṛttisvabhāvataḥ / na caiva tu pṛthagbhāvamadhikena tato viduḥ

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः । न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः ॥

pauruṣamhuman effort
pauruṣam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpauruṣa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
karmaaction
karma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
daivamfate/divine agency
daivam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdaiva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक)
phala-vṛtti-svabhāvataḥby/according to the nature of result and function
phala-vṛtti-svabhāvataḥ:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootphala (प्रातिपदिक) + vṛtti (प्रातिपदिक) + svabhāva (प्रातिपदिक) + tas (तस्)
FormCompound adverbial ablative (हेतौ पञ्चमी-अर्थे तस्-प्रत्यय), ‘from/according to the nature of result and operation’; treated as avyaya in -taḥ
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-निपात)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis
tuhowever
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast
pṛthak-bhāvamseparate existence/distinction
pṛthak-bhāvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpṛthak (अव्यय/प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) ‘separateness’; Masculine, Accusative, Singular
adhikenaby something additional/excess
adhikena:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootadhika (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; comparative sense ‘by something more/extra’
tataḥtherefore/from that
tataḥ:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottad (प्रातिपदिक)
FormAblatival adverb (ततः), ‘from that/therefore’
viduḥthey know/consider
viduḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvid (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person, Plural, Parasmaipada