Shloka 95
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चक्रुस्तदा यथाज्ञानं मीत्वामीत्वात्मनोगुलैः / मानार्थानि प्रमाणानि तदा प्रभृति चक्रिरे
Transliteration
cakrustadā yathājñānaṃ mītvāmītvātmanogulaiḥ / mānārthāni pramāṇāni tadā prabhṛti cakrire
Translation
तदा ते यथाज्ञानं स्वाङ्गुलैः मीत्वा पुनर्मीत्वा मानार्थानि प्रमाणानि चक्रुः; ततः प्रभृति तानि प्रमाणानि प्रवृत्तानि।
Word by Word
चक्रुःthey made/did
चक्रुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन — 3rd person plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण-काळ)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
यथा-ज्ञानम्as they knew/according to understanding
यथा-ज्ञानम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + ज्ञान (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; अव्ययत्वेन प्रयोगः — 'according to knowledge/understanding'
मीत्वाhaving measured
मीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootमा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive) — having measured
अमीत्वाwithout measuring
अमीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअ + मा (धातु)
Formनञ्-पूर्वक-क्त्वान्त (negative gerund) — without measuring / not having measured
आत्मनःof oneself
आत्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — Genitive singular (of oneself)
अङ्गुलैःby fingers (finger-breadths)
अङ्गुलैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन — Instrumental plural
मान-अर्थानिpurposes of measurement / measuring-units (as intended)
मान-अर्थानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (mānasya arthāni / mānārthāni); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Accusative plural
प्रमाणानिstandards/measures
प्रमाणानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रमाण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Accusative plural
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण-काळ)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
प्रभृतिfrom then onward
प्रभृति:
Adhikarana (अधिकरण-काळ)
TypeIndeclinable
Rootप्रभृति (अव्यय)
Formअव्यय (postposition/adverb) — 'from (that time) onward'
चक्रिरेthey established/made
चक्रिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन — 3rd person plural