Shloka 93
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
आरब्धास्तान्निकेतान्वै कर्तुं शीतोष्णवारणात् / ततस्तान्निर्मयामासुः खेटानि च पुराणि च
Transliteration
ārabdhāstānniketānvai kartuṃ śītoṣṇavāraṇāt / tatastānnirmayāmāsuḥ kheṭāni ca purāṇi ca
Translation
शीतोष्णवारणार्थं तान् निकेतान् कर्तुमारब्धाः । ततस्तान् निर्मयामासुः खेटानि च पुराणि च ॥
Word by Word
आरब्धाःhaving begun/undertaken
आरब्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआ-रभ् (धातु) → आरब्ध (कृदन्त; क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
तान्those
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम
निकेतान्dwellings
निकेतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिकेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
कर्तुम्to make
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कर्तुम् (कृदन्त; तुमुन्-इन्फिनिटिव)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); क्रियार्थक
शीत-उष्ण-वारणात्for warding off cold and heat
शीत-उष्ण-वारणात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootशीत (प्रातिपदिक) + उष्ण (प्रातिपदिक) + वारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; तत्पुरुषः ('warding off cold and heat')
ततःthen
ततः:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
तान्those
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम
निर्मयामासुःthey built/constructed
निर्मयामासुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिर्-मा (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्
खेटानिvillages/hamlets
खेटानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootखेट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
पुराणिtowns/cities
पुराणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)