Shloka 184
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ब्रह्मणां लोकतन्त्रेण आद्ये मन्वन्तरे पुरा / पंथानो देवयाना ये तेषां द्वारं रंविः स्मृतः / तथैव पितृयानानां चन्द्रमा द्वारमुच्यते
Transliteration
brahmaṇāṃ lokatantreṇa ādye manvantare purā / paṃthāno devayānā ye teṣāṃ dvāraṃ raṃviḥ smṛtaḥ / tathaiva pitṛyānānāṃ candramā dvāramucyate
Translation
ब्रह्मणां लोकतन्त्रेण आद्ये मन्वन्तरे पुरा । देवयानपथानां द्वारं रविः स्मृतः; तथैव पितृयानानां द्वारं चन्द्रमा उच्यते ॥
Word by Word
ब्रह्मणाम्of the Brahmans / of Brahmā-s
ब्रह्मणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
लोकतन्त्रेणby/through the world-order (system)
लोकतन्त्रेण:
करण (करणम्/Instrument)
TypeNoun
Rootलोक-तन्त्र (प्रातिपदिक; लोक + तन्त्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; साधन/हेतु-भाव
आद्येin the first
आद्ये:
अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषण
मन्वन्तरेin the Manvantara
मन्वन्तरे:
अधिकरण (अधिकरणम्/Locative)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
पुराformerly, in ancient times
पुरा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
पन्थानःpaths
पन्थानः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्थान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
देवयानाः(the) deva-paths, paths of the gods
देवयानाः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेव-यान (प्रातिपदिक; देव + यान)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; पन्थानः इति विशेष्यस्य विशेषणवत्
येwhich
ये:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
द्वारम्gate, doorway
द्वारम्:
सम्प्रदान/अधिकरण (predicate complement)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विधेय (predicate nominative)
रंविःRaṃvi (a name)
रंविः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरंवि (प्रातिपदिक; नाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
स्मृतःis remembered/considered
स्मृतः:
क्रिया (विधेय/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थे विधेय
तथाthus
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (manner adverb)
एवindeed, just
एव:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
पितृयानानाम्of the pitṛ-paths (ancestral paths)
पितृयानानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपितृ-यान (प्रातिपदिक; पितृ + यान)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
चन्द्रमाthe Moon
चन्द्रमा:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस्/चन्द्रमा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
द्वारम्gate, doorway
द्वारम्:
सम्प्रदान/अधिकरण (predicate complement)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विधेय (predicate nominative)
उच्यतेis said/called
उच्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन