Shloka 65
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
स्थानाभिमानिनो देवाः पुनर्ब्रह्मानुशासनम् / अभूतसृष्ट्यवस्था चे स्थानिनस्तान्निबोध मे
Transliteration
sthānābhimānino devāḥ punarbrahmānuśāsanam / abhūtasṛṣṭyavasthā ce sthāninastānnibodha me
Translation
स्थानाभिमानिनो देवाः पुनर्ब्रह्मानुशासनम्; अभूतसृष्ट्यवस्थायां स्थानिनस्तान्निबोध मे।
Word by Word
स्थानाभिमानिनःpresiding (place-)deities
स्थानाभिमानिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थान-अभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (स्थानस्य अभिमानः येषाम्)
देवाःgods
देवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (again)
ब्रह्मानुशासनम्Brahmā’s instruction/command
ब्रह्मानुशासनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्-अनुशासन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः अनुशासनम्)
अभूतसृष्ट्यवस्थाstate of unmanifest/uncarried-out creation
अभूतसृष्ट्यवस्था:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअभूत-सृष्टि-अवस्था (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—बहुपद-तत्पुरुष (अभूतस्य सृष्टिः—‘uncreated creation’ इत्यर्थे; तस्य अवस्था)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
स्थानिनःthose stationed (there)
स्थानिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; सर्वनाम
निबोधunderstand/know
निबोध:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√बुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
मेof me/from me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन (enclitic) ‘of me’ / दत्तिवे (4th/Dative) एकवचन ‘to me’—अत्र प्रायः सम्बोधनार्थे ‘from me’ (speaker-reference)