Previous Verse
Next Verse

Shloka 109

Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds

Cosmogony and Earth’s Retrieval

नारायणात्परोव्यक्तादण्डमव्यक्तसंज्ञितम् / अण्डजस्तु स्वयं ब्रह्मा लोकास्तेन कृताः स्वयम्

nārāyaṇātparovyaktādaṇḍamavyaktasaṃjñitam / aṇḍajastu svayaṃ brahmā lokāstena kṛtāḥ svayam

नारायणात् परो व्यक्तात् अण्डम् अव्यक्तसंज्ञितम्; अण्डजः स्वयम् ब्रह्मा, लोकाः तेन कृताः स्वयम्।

nārāyaṇātfrom Nārāyaṇa
nārāyaṇāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootnārāyaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
paraḥsupreme, beyond
paraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
vyaktātfrom the manifest (principle)
vyaktāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvyakta (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग) (as tattva), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
aṇḍamthe cosmic egg
aṇḍam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootaṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन)
avyakta-saṃjñitamcalled ‘unmanifest’
avyakta-saṃjñitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदik) + saṃjñita (कृदन्त/प्रातिपदik)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय sense) ‘avyaktā saṃjñā yasya/tat’; Napumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana (एकवचन), agrees with aṇḍam
aṇḍajaḥthe egg-born (Brahmā)
aṇḍajaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaṇḍaja (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
tubut/indeed
tu:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormNipāta/particle (निपात), contrast/emphasis
svayamby himself
svayam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb
brahmāBrahmā
brahmā:
Apposition to Karta (कर्ता-समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन)
lokāḥworlds
lokāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
tenaby him
tena:
Karta/Agent in passive (कर्तृ/करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga/napuṃsaka, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Ekavacana (एकवचन)
kṛtāḥwere made/created
kṛtāḥ:
Kriyā/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) → kṛta (कृदन्त)
FormKṛdanta: Kta (क्त) past passive participle; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); passive predicate with lokāḥ
svayamby himself
svayam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), adverb (re-emphasis)