Shloka 18
Cākṣuṣa–Vaivasvata Manvantara Transition, Deva-Gaṇa Taxonomy, and Loka-Triad Etymology
Bhūr–Antarikṣa–Dyu
Devanagari script
भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततो ऽभवत् / अनागते भव्य इत शब्द एष विभाव्यते
Transliteration
bhavyeti vyāhṛtaṃ paścādbhavyo lokastato 'bhavat / anāgate bhavya ita śabda eṣa vibhāvyate
Translation
भव्येति व्याहृतं पश्चाद्भव्यो लोकस्ततोऽभवत्। अनागते भव्य इति शब्द एष विभाव्यते॥
Word by Word
भव्य“bhavya”
भव्य:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; उद्धृत-शब्दरूपेण
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय
व्याहृतम्was uttered
व्याहृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + आ + हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘व्याहृतम्’ = uttered
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formकालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
भव्यःbhavya (named so)
भव्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण
लोकःworld/realm
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
ततःthereupon/from that
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतस्मात्-अर्थे अव्यय (ablatival adverb)
अभवत्came to be
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect, past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अनागतेin the future (time)
अनागते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअनागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; विशेषण
भव्य“bhavya”
भव्य:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; उद्धृत-शब्द
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय
शब्दःthe word
शब्दः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन
विभाव्यतेis understood/considered
विभाव्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + भू (धातु)
Formलट्, कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘विभाव्यते’ = is considered/understood