Shloka 19
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
दुग्धा मही पुराणेन वत्सं कृत्वा तु चाक्षुषम् / चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः
Transliteration
dugdhā mahī purāṇena vatsaṃ kṛtvā tu cākṣuṣam / cākṣuṣasyāntare 'tīte prāpte vaivasvate punaḥ
Translation
पुराणेन मही दुग्धा वत्सं कृत्वा तु चाक्षुषम्; चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः।
Word by Word
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महीthe Earth
मही:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुराणेनby Purāṇa
पुराणेन:
Kartr (कर्ता/तृतीया-कर्तृ)
TypeNoun
Rootपुराण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृ-निर्देश
वत्सम्calf
वत्सम्:
Karmasadhana (कर्मसाधन)
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)
तुbut/indeed
तु:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (but/indeed)
चाक्षुषम्Cākṣuṣa (as calf)
चाक्षुषम्:
Visheshya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (वत्स-नाम)
चाक्षुषस्यof Cākṣuṣa
चाक्षुषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अन्तरेin the interval
अन्तरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कालाधिकरण
अतीतेwhen (it) had passed
अतीते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootअति + इ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (अन्तरे) ‘when passed’
प्राप्तेwhen (it) had come
प्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; (मन्वन्तरे) ‘when arrived’
वैवस्वतेin the Vaivasvata (Manvantara)
वैवस्वते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; (मन्वन्तर-नाम) कालाधिकरण
पुनःagain
पुनः:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण