Shloka 43
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
राजवृत्ताः स्थिताश्चोरा श्चोराचाराश्च पार्थिवाः / भृत्या एते ह्यसुभृतो युगान्ते समवस्थिते
Transliteration
rājavṛttāḥ sthitāścorā ścorācārāśca pārthivāḥ / bhṛtyā ete hyasubhṛto yugānte samavasthite
Translation
राजवृत्ताः स्थिताश्चोरा श्चोराचाराश्च पार्थिवाः । भृत्या एते ह्यसुभृतो युगान्ते समवस्थिते ॥
Word by Word
राजवृत्ताःhaving royal conduct / living like kings
राजवृत्ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootराज-वृत्त (प्रातिपदिक; राजन् + वृत्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; विशेषण (adjectival)
स्थिताःstanding / established
स्थिताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
चोराःthieves
चोराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootचोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चोराचाराःof thievish conduct
चोराचाराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootचोर-आचार (प्रातिपदिक; चोर + आचार)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
पार्थिवाःkings / rulers
पार्थिवाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
भृत्याःservants
भृत्याः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
असुभृतःliving only for breath / mere life-sustainers
असुभृतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअसु-भृत् (प्रातिपदिक; असु + भृत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण; भृत्-प्रातिपदिक (agent-noun)
युगान्तेat the end of the age
युगान्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootयुग-अन्त (प्रातिपदिक; युग + अन्त)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; अधिकरण (location/time)
समवस्थितेwhen (it is) arrived / fully set in
समवस्थिते:
Adhikarana (अधिकरण/Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्+अव+स्था (धातु) → समवस्थित (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (युगान्ते) विशेषण