Shloka 43
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
ऋषिवंशप्रसंगेन व्याकुलत्वात्तथैव च / अत्र त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये
Transliteration
ṛṣivaṃśaprasaṃgena vyākulatvāttathaiva ca / atra tretāyugasyādau manuḥ saptarṣayaśca ye
Translation
ऋषिवंशप्रसङ्गेन व्याकुलत्वात् तथैव च । अत्र त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये ॥
Word by Word
ऋषिवंशप्रसङ्गेनby the context of the sages' lineage
ऋषिवंशप्रसङ्गेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootऋषि-वंश-प्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental, 3rd), एकवचन; समासः—ऋषिवंशस्य प्रसङ्गः (षष्ठी-तत्पुरुष)
व्याकुलत्वात्due to agitation/confusion
व्याकुलत्वात्:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootव्याकुलत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान, 5th), एकवचन
तथाthus
तथा:
सम्बन्ध (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
त्रेतायुगस्यof the Tretā age
त्रेतायुगस्य:
सम्बन्ध (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रेता-युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध, 6th), एकवचन; समासः—त्रेतायुगम् (विशेषण-विशेष्यभावः)
आदौat the beginning
आदौ:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण, 7th), एकवचन (आदि-शब्दस्य आदौ)
मनुःManu
मनुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता, 1st), एकवचन
सप्तर्षयःthe seven sages
सप्तर्षयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसप्त-ऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता, 1st), बहुवचन; समासः—सप्त ऋषयः (द्विगु-समास)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
येwho
ये:
कर्ता (Relative subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative, 1st), बहुवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (relative pronoun)