Shloka 8
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
प्रत्युवाच तदा देवान् सर्वांस्तान्पुरुषोत्तमः / श्रूयतामभिधास्यामि कारणं सुरसत्तमाः
Transliteration
pratyuvāca tadā devān sarvāṃstānpuruṣottamaḥ / śrūyatāmabhidhāsyāmi kāraṇaṃ surasattamāḥ
Translation
तदा पुरुषोत्तमः सर्वान् देवान् प्रत्युवाच— “सुरसत्तमाः, शृणुत; अहं कारणं वक्ष्यामि।”
Word by Word
प्रत्युवाचreplied
प्रत्युवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्शभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular), परस्मैपद
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
देवान्the gods
देवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), बहुवचन (plural)
सर्वान्all
सर्वान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifier)
तान्those (them)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
पुरुषोत्तमःthe Supreme Person
पुरुषोत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (puruṣāṇām uttamaḥ)
श्रूयताम्let it be heard
श्रूयताम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formलोट् (imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
अभिधास्यामिI shall explain
अभिधास्यामि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-√धा (धातु)
Formलृट् (simple future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
कारणम्the cause/reason
कारणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative/2nd), एकवचन
सुरसत्तमाःO best of the gods
सुरसत्तमाः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुर + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (surāṇām sattamāḥ)