Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

नमो ऽस्तु ते देव हिरण्ययोने नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ / नमो ऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे नमो ऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र

namo 'stu te deva hiraṇyayone namo 'stu te deva hiraṇyanābha / namo 'stu te deva hiraṇyaretase namo 'stu te netrasahasracitra

नमोऽस्तु ते देव हिरण्ययोने, नमोऽस्तु ते देव हिरण्यनाभ। नमोऽस्तु ते देव हिरण्यरेतसे, नमोऽस्तु ते नेत्रसहस्रचित्र॥

namaḥsalutation, homage
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā (प्रथमा/1), Ekavacana (एकवचन); used as indeclinable-like exclamation in salutations
astumay (it) be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ (लोट्/imperative), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन); ‘let it be’
teof you, your
te:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्/सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormṢaṣṭhī (षष्ठी/6), Ekavacana (एकवचन); pronoun
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Sambodhana (सम्बोधन), Ekavacana (एकवचन)
hiraṇya-yoneO one whose source/womb is gold
hiraṇya-yone:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + yoni (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; Ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष): ‘hiraṇyasya yoniḥ’
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā, Ekavacana; salutation usage
astumay it be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ, Prathama-puruṣa, Ekavacana
teto you/your
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्)
FormṢaṣṭhī, Ekavacana
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana
hiraṇya-nābhaO golden-naveled one
hiraṇya-nābha:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + nābhi (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; Ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: ‘hiraṇyasya nābhiḥ’ (golden-naveled)
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā, Ekavacana; salutation usage
astumay it be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ, Prathama-puruṣa, Ekavacana
teof you
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्)
FormṢaṣṭhī, Ekavacana
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana
hiraṇya-retaseO one with golden seed
hiraṇya-retase:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Roothiraṇya (प्रातिपदिक) + retas (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; Ṣaṣṭhī-tatpuruṣa: ‘hiraṇyasya retaḥ’ (having golden seed/seminal energy)
namaḥsalutation
namaḥ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन-प्रयोग)
TypeNoun
Rootnamas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Prathamā, Ekavacana; salutation usage
astumay it be
astu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (अस् धातु)
FormLoṭ, Prathama-puruṣa, Ekavacana
teto you/your
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्)
FormṢaṣṭhī, Ekavacana
netra-sahasra-citraO wondrous one with a thousand eyes
netra-sahasra-citra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnetra (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक) + citra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; (i) netra-sahasra = Dvigu/Tatpuruṣa sense ‘sahasraṃ netrāṇi’ (thousand eyes) used as prior member; (ii) netra-sahasra-citra = Tatpuruṣa/Karmadhāraya sense ‘netrasahasreṇa citraḥ’ (wonderful with thousand eyes)