Shloka 31
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
प्रह्वाञ्जलिपुटौ भूत्वा तस्मै शर्वाय शूलिने / महाभैरवनादाय भीमरूपाय दंष्ट्रिणे / अव्यक्तायाथ महते नमस्कारं प्रकुर्वहे
Transliteration
prahvāñjalipuṭau bhūtvā tasmai śarvāya śūline / mahābhairavanādāya bhīmarūpāya daṃṣṭriṇe / avyaktāyātha mahate namaskāraṃ prakurvahe
Translation
प्रह्वाञ्जलिपुटौ भूत्वा तस्मै शर्वाय शूलिने। महाभैरवनादाय भीमरूपाय दंष्ट्रिणे॥ अव्यक्तायाथ महते नमस्कारं प्रकुर्वहे॥
Word by Word
प्रह्वौbowed down
प्रह्वौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रह्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
अञ्जलिपुटौwith hands cupped in añjali
अञ्जलिपुटौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अञ्जलेः पुटः) = ‘folded hands’
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘भू’— “having become”
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
शर्वायto Śarva (Śiva)
शर्वाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootशर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
शूलिनेto the trident-bearer
शूलिने:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootशूलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
महाभैरवनादायto (him of) the great Bhairava-roar
महाभैरवनादाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भैरव (प्रातिपदिक) + नाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (महाभैरवस्य नादः)
भीमरूपायto the terrible-formed one
भीमरूपाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootभीम (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; समासः कर्मधारयः (भीमं रूपं यस्य/भीमरूपः)
दंष्ट्रिणेto the fanged one
दंष्ट्रिणे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootदंष्ट्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
अव्यक्तायto the unmanifest one
अव्यक्ताय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
अथthen/and
अथ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction/sequence marker)
महतेto the great one
महते:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन
नमस्कारम्salutation
नमस्कारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनमस्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्रकुर्वहेwe two perform (offer)
प्रकुर्वहे:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-√कृ (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष? actually प्रथमपुरुष?; द्विवचन; आत्मनेपद; रूपम् ‘प्रकुर्वहे’ = 1st person dual (we two) “we perform”