Shloka 30
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
ततो ध्यानरतौ तत्र चेश्वरं सर्वतोमुखम् / प्रभवं निधनं चैव लौकानां प्रभुमव्ययम्
Transliteration
tato dhyānaratau tatra ceśvaraṃ sarvatomukham / prabhavaṃ nidhanaṃ caiva laukānāṃ prabhumavyayam
Translation
ततः तत्र ध्यानरतौ, सर्वतोमुखं ईश्वरं पश्यावः। स एव लोकानां प्रभवो निधनं च, अव्ययः प्रभुः॥
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (ablative adverb)
ध्यानरतौengaged in meditation
ध्यानरतौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootध्यान (प्रातिपदिक) + रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः सप्तमी/तत्पुरुष-प्रायः (ध्यान-रतो = meditation-engaged)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (locative adverb)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
ईश्वरम्the Lord
ईश्वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सर्वतोमुखम्having faces in all directions
सर्वतोमुखम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्वतः (अव्यय) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः अव्ययीभावः (सर्वतः + मुख) = ‘faced on all sides’
प्रभवम्origin/source
प्रभवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रभव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निधनम्end/dissolution
निधनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
लौकानाम्of the worlds/of people
लौकानाम्:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
प्रभुम्lord/master
प्रभुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अव्ययम्imperishable
अव्ययम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन