Shloka 41
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मेर्ऽकः कनकप्रभः / श्वेतवर्णस्तु वर्षासु पाण्डुः शरदि भास्करः
Transliteration
vasaṃte kapilaḥ sūryo grīṣmer'kaḥ kanakaprabhaḥ / śvetavarṇastu varṣāsu pāṇḍuḥ śaradi bhāskaraḥ
Translation
वसन्ते कपिलः सूर्यः, ग्रीष्मेऽर्कः कनकप्रभः। वर्षासु श्वेतवर्णस्तु, पाण्डुः शरदि भास्करः॥
Word by Word
वसन्तेin spring
वसन्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
कपिलःtawny/reddish-brown
कपिलः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकपिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of सूर्यः
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
ग्रीष्मेin summer
ग्रीष्मे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
अर्कःArka (the Sun)
अर्कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूर्यस्य पर्याय (synonym/apposition)
कनकप्रभःgolden-lustrous
कनकप्रभः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकनक + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कनकस्य प्रभा = golden-lustre), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of अर्कः
श्वेतवर्णःwhite-colored
श्वेतवर्णः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्वेत + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्वेतः वर्णः = white in color), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of सूर्यः implied)
तुand/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
वर्षासुin the rains / rainy season
वर्षासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
पाण्डुःpale
पाण्डुः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाण्डु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of सूर्यः implied)
शरदिin autumn
शरदि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
भास्करःBhāskara (the Sun)
भास्करः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूर्यस्य पर्याय (synonym/apposition)