Shloka 137
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्द्दनः / एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः
Transliteration
bharaṇīṣu samutpanno grahaścandrārkamarddanaḥ / ete tārā grahāścāpi boddhavyā bhārgavādayaḥ
Translation
भरणीनक्षत्रे समुत्पन्नो ग्रहः चन्द्रार्कमर्दनः। एते तारा-ग्रहाश्चापि भार्गवादयः बोद्धव्याः॥
Word by Word
भरणीषुin (the nakṣatra) Bharaṇī (stars)
भरणीषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), बहुवचन; अधिकरण (locative of place/time)
समुत्पन्नःarisen, born
समुत्पन्नः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√पद्/√पत्? → उत्पन्न (कृदन्त, भूतकृदन्त/क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle)
ग्रहःa planet/seizer (graha)
ग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चन्द्रार्कमर्द्दनःthe crusher of the Moon and Sun
चन्द्रार्कमर्द्दनः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootचन्द्र + अर्क + मर्द्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चन्द्रार्कयोः मर्द्दनः)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
ताराःstars
ताराः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ग्रहाःplanets/grahas
ग्रहाः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle; also/indeed)
बोद्धव्याःto be understood/known
बोद्धव्याः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Root√बुध् (धातु) → बोद्धव्य (कृदन्त, तव्यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be known/understood’)
भार्गव-आदयःBhārgava and others
भार्गव-आदयः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootभार्गव + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (आदि-समास: ‘Bhārgava and others’)