Shloka 73
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः / मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः
Transliteration
andhakārātparaścāpi munideśaḥ smṛto budhaiḥ / munideśātparaścaiva procyate dundubhisvanaḥ
Translation
अन्धकारात्परश्चापि मुनिदेशः स्मृतो बुधैः । मुनिदेशात्परश्चैव प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः ॥
Word by Word
अन्धकारात्from Andhakāra
अन्धकारात्:
Apādāna (अपादान/Ablative-source)
TypeNoun
Rootअन्धकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; (वर्ष-नाम)
परःbeyond
परः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक कण (particle: also/even)
मुनि-देशःMuni-deśa (land of sages)
मुनि-देशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मुनेः देशः’
स्मृतःis remembered; is said
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया/Predicative)
TypeVerb
Rootस्मृत (कृदन्त; √स्मृ (धातु))
Formभूतकृदन्त (past passive participle) used predicatively; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि भावः ‘is remembered/counted’
बुधैःby the wise
बुधैः:
Karta (कर्ता/Agent in passive)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
मुनि-देशात्from Muni-deśa
मुनि-देशात्:
Apādāna (अपादान/Ablative-source)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष-प्रातिपदिक ‘मुनिदेश’ का पञ्चमी
परःbeyond
परः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
एवindeed; just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
प्रोच्यतेis called; is proclaimed
प्रोच्यते:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) उपसर्ग-प्र
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि (passive)
दुन्दुभि-स्वनःDundubhi-svana (drum-sound; name of a region)
दुन्दुभि-स्वनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक) + स्वन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘दुन्दुभेः स्वनः’