Shloka 48
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्को ऽपि मानवः / इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः
Transliteration
na saṃkhyāṃ parisaṃkhyātuṃ śaknuyātko 'pi mānavaḥ / ityeṣa saṃniveśo vaḥ śālmalasya prakīrttitaḥ
Translation
न संख्यां परिसंख्यातुं शक्नुयात्कोऽपि मानवः। इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्तितः॥
Word by Word
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
संख्याम्number; count
संख्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
परिसंख्यातुम्to enumerate fully
परिसंख्यातुम्:
क्रियार्थ (infinitival complement)
TypeVerb
Rootपरि-√संख्या (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); क्रियार्थ (purpose/action: “to count completely”)
शक्नुयात्could; would be able
शक्नुयात्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√शक् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
कःwho
कः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
अपिeven; also
अपि:
सम्बन्धसूचक (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि-शब्दः (particle: even/also)
मानवःa human
मानवः:
कर्ता (Karta/Subject apposition)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति/उद्धरण (quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
एषःthis
एषः:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
संनिवेशःarrangement; layout
संनिवेशः:
कर्ता/विषय (predicate/topic)
TypeNoun
Rootसंनिवेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
वःyour; of you (all)
वः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचनबहुवचनरूप (enclitic pronoun); here: षष्ठी (Genitive) बहुवचन “of you/your”
शाल्मलस्यof Śālmala (island/tree)
शाल्मलस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootशाल्मल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
प्रकीर्तितःhas been proclaimed/described
प्रकीर्तितः:
क्रिया (verbal predicate; passive)
TypeVerb
Rootप्र-√कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (elliptic “is proclaimed”)