Shloka 46
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
वर्षाणि पर्वताश्चैव नदीस्तेषु निबोधत / ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी
Transliteration
varṣāṇi parvatāścaiva nadīsteṣu nibodhata / jyotiḥ śāntistathā tuṣṭā candrā śukrā vimocanī
Translation
वर्षाणि पर्वतांश्चैव नदीश्च तेषु निबोधत। ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी॥
Word by Word
वर्षाणिyears; rains (here: years/varṣas)
वर्षाणि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), बहुवचन
पर्वताःmountains
पर्वताः:
समुच्चित-विषय (co-listed item)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
एवindeed; also
एव:
सम्बन्धसूचक (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (particle: indeed/just)
नदीःrivers
नदीः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन
तेषुamong them; in those
तेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), बहुवचन
निबोधतknow; understand
निबोधत:
क्रिया (Verb; injunction)
TypeVerb
Rootनि√बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद
ज्योतिःJyotiḥ (name); light
ज्योतिः:
कर्ता/विषय (Subject/topic in list)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
शान्तिःŚānti (name); peace
शान्तिः:
कर्ता/विषय (listed name)
TypeNoun
Rootशान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
तथाlikewise; also
तथा:
समुच्चय (linking adverb)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (adverb: thus/likewise)
तुष्टाTuṣṭā (name); satisfied one
तुष्टा:
कर्ता/विषय (listed name)
TypeNoun
Rootतुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √तुष् + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle used as name)
चन्द्राCandrā (name)
चन्द्रा:
कर्ता/विषय (listed name)
TypeNoun
Rootचन्द्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
शुक्राŚukrā (name)
शुक्रा:
कर्ता/विषय (listed name)
TypeNoun
Rootशुक्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
विमोचनीVimocanī (name); liberator
विमोचनी:
कर्ता/विषय (listed name)
TypeNoun
Rootवि-मोचनी (प्रातिपदिक; वि + मोचनी)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुष (determinative: “releasing/setting free”)