Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 171
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
रसातलतलाः सप्तसप्तैवोर्द्ध्वतलाश्च ये / सप्तस्कन्धस्तथा वायोः सब्रह्मसदना द्विजाः
Transliteration
rasātalatalāḥ saptasaptaivorddhvatalāśca ye / saptaskandhastathā vāyoḥ sabrahmasadanā dvijāḥ
Translation
रसातलादयः सप्त अधस्तलाः, तथा ऊर्ध्वतलाः अपि सप्त; वायोः सप्त स्कन्धाः च, ब्रह्मसदनसहिताः, हे द्विजाः।
Word by Word
रसातल-तलाःthe Rasātala levels
रसातल-तलाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootरसातल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—रसातलस्य तलाः (the levels of Rasātala)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण/adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोगः; ‘seven’ (qualifying an implied plural)
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोगः; second ‘seven’ (emphatic/parallel count)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle) — ‘indeed/just’
ऊर्ध्व-तलाःthe upper levels
ऊर्ध्व-तलाः:
Karta (कर्ता/subject; coordinated)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; कर्मधारयः—ऊर्ध्वाः तलाः (upper levels)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction) — ‘and’
येwhich (those) that
ये:
Karta (कर्ता/relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
सप्त-स्कन्धःthe sevenfold skandha/region
सप्त-स्कन्धः:
Karta (कर्ता/subject; predicate/description)
TypeNoun
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक) + स्कन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समासः—सप्त स्कन्धाः यस्य/सप्तसंख्यकः स्कन्धः (sevenfold ‘trunk/region’)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) — ‘thus/likewise’
वायोःof Vāyu (the Wind-god)
वायोः:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive relation)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
स-ब्रह्म-सदनाःtogether with Brahmā’s abodes
स-ब्रह्म-सदनाः:
Visheshana (विशेषण; qualifying ‘dvijāḥ’)
TypeAdjective
Rootस (अव्यय/उपसर्गार्थ ‘with’) + ब्रह्म (प्रातिपदिक) + सदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः—ब्रह्मसदनैः सह (having/with Brahmā’s abodes)
द्विजाःO twice-born (Brahmins)
द्विजाः:
Sambodhana (सम्बोधन/vocative address)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संबोधनार्थेऽपि प्रयोगः (often used as vocative in context)