Shloka 155
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
अण्डस्यान्तस्त्विमे लोकाः सप्तद्वीपा च मेदिनी / भूर्लोको ऽथ भुवर्ल्लोकः स्वर्लोको ऽथ महस्तथा
Transliteration
aṇḍasyāntastvime lokāḥ saptadvīpā ca medinī / bhūrloko 'tha bhuvarllokaḥ svarloko 'tha mahastathā
Translation
अण्डस्य अन्तः स्थिताः एते लोकाः, सप्तद्वीपा च मेदिनी। भूर्लोकः, अथ भुवर्लोकः, स्वर्लोकः, अथ महर्लोकः तथा॥
Word by Word
अण्डस्यof the cosmic egg
अण्डस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootअण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
अन्तःwithin
अन्तः:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), अव्यय-प्रयोगः—स्थानवाचक (locative adverb: 'inside/within')
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle), विरोध/विशेषार्थक (contrast/emphasis)
इमेthese
इमे:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
लोकाःworlds/realms
लोकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
सप्तद्वीपाःhaving seven continents
सप्तद्वीपाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्त + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); द्विगु-समास (numerical compound)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction), समुच्चयार्थक (copulative 'and')
मेदिनीthe Earth
मेदिनी:
कर्ता (Karta/Subject; in apposition)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
भूःBhū (earth-realm)
भूः:
कर्ता (Karta/Subject; name of a loka)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
लोकःworld/realm
लोकः:
कर्ता (Karta/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Sequencer)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle), अनन्तरार्थक (then/next)
भुवःBhuvar (mid-region)
भुवः:
कर्ता (Karta/Subject; name of a loka)
TypeNoun
Rootभुवस्/भुवः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); वैदिक-रूप (Vedic form used as loka-name)
लोकःworld/realm
लोकः:
कर्ता (Karta/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वःSvar (heaven)
स्वः:
कर्ता (Karta/Subject; name of a loka)
TypeNoun
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); वैदिक-रूप (loka-name)
लोकःworld/realm
लोकः:
कर्ता (Karta/Subject; appositional)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Sequencer)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय, अनन्तरार्थक (then)
महत्Mahar (Maharloka)
महत्:
कर्ता (Karta/Subject; name of a loka)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); 'महर्लोक' इत्यर्थे (as Maharloka)
तथाlikewise/also
तथा:
सम्बन्ध (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), समुच्चय/अनुक्रमार्थक (likewise/also)