Shloka 152
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
तावांश्च विस्तरस्तस्य पृथिव्यां कामगश्च सः / आलोको लोकवृत्तिस्थो निरालोको ह्यलौकिकः
Transliteration
tāvāṃśca vistarastasya pṛthivyāṃ kāmagaśca saḥ / āloko lokavṛttistho nirāloko hyalaukikaḥ
Translation
तावांश्च विस्तरस्तस्य पृथिव्यां कामगश्च सः; आलोको लोकवृत्तिस्थो निरालोकः ह्यलौकिकः।
Word by Word
तावान्so much; of that extent
तावान्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतावत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine); परिमाणवाचक (quantitative)
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
विस्तरःbreadth; extent
विस्तरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitival relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/षष्ठी), एकवचन (Singular)
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (Locative/सप्तमी), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
कामगःmoving at will; free-ranging
कामगः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकामग (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine); ‘कामं गच्छति’ इति बहुव्रीह्यर्थ-प्राय विशेषण
चand
च:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सःthat (it)
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
आलोकःĀloka (luminous region)
आलोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
लोकवृत्तिस्थःsituated in the circuit/round of the worlds
लोकवृत्तिस्थः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootलोकवृत्ति + स्थ (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; सप्तमी-तत्पुरुष (locative determinative: ‘in the course/round of the worlds’)
निरालोकःNirāloka (non-luminous region)
निरालोकः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनिर् + आलोक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/causal nuance)
अलौकिकःnon-worldly; unearthly
अलौकिकः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअलौकिक (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण