Shloka 69
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
तत्र जंबूनदी पुण्या यस्या जांबूनदं स्मृतम् / पयोदं तु सरो नीले सुशुभ्रं पुण्डरीकवत्
Transliteration
tatra jaṃbūnadī puṇyā yasyā jāṃbūnadaṃ smṛtam / payodaṃ tu saro nīle suśubhraṃ puṇḍarīkavat
Translation
तत्र पुण्या जम्बूनदी वर्तते, यस्याः सुवर्णं ‘जाम्बूनद’ इति स्मृतम्। नीलप्रदेशे पयोदं नाम सरः श्वेतं पुण्डरीकवत् शोभते।
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक अव्यय (locative adverb)
जम्बूनदीthe Jambū river
जम्बूनदी:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootजम्बू-नदी (प्रातिपदिक; जम्बू + नदी)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (जम्बोः नदी)
पुण्याholy
पुण्या:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying जम्बूनदी)
यस्याःof which (river)
यस्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (relative pronoun)
जाम्बूनदम्(as) Jāmbūnada (gold)
जाम्बूनदम्:
कर्ता (Karta/Subject-complement)
TypeNoun
Rootजाम्बूनद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम/विशेष्य (predicate nominative with स्मृतम्)
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
कर्म (Karma/Object implied: it)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ (is called/remembered)
पयःदम्the cloud
पयःदम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपयःद (प्रातिपदिक; पयः + द)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (पयः ददाति इति/पयोदः = मेघः)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle; contrast/emphasis)
सरःa lake
सरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नीलेblue
नीले:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying सरः)
सुशुभ्रम्very white/bright
सुशुभ्रम्:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसु-शुभ्र (प्रातिपदिक; सु + शुभ्र)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय (अतिशय-विशेषण)
पुण्डरीकवत्like a lotus
पुण्डरीकवत्:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्डरीकवत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)
Formअव्ययवत्-प्रयोग/तुल्यवाचक विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (simile)