Shloka 6
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
भरणाच्च प्रजानां वै मनुर्भरत उच्यते / निरुक्तवचनाच्चैवं वर्षं तद्भारतं स्मृतम्
Transliteration
bharaṇācca prajānāṃ vai manurbharata ucyate / niruktavacanāccaivaṃ varṣaṃ tadbhārataṃ smṛtam
Translation
प्रजानां भरणात् वै मनुः ‘भरतः’ उच्यते; निरुक्तवचनात् एव तद्वर्षं ‘भारतं’ स्मृतम्।
Word by Word
भरणात्from bearing/supporting
भरणात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootभरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ablative (reason/source)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
प्रजानाम्of the people
प्रजानाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; genitive
वैindeed
वै:
Sambandha (particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय/पादपूरण (emphatic particle)
मनुःManu
मनुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
भरतःBharata
भरतः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; predicate nominative
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
निरुक्तवचनात्from the etymological statement
निरुक्तवचनात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootनिरुक्त-वचन (प्रातिपदिक; components: निरुक्त + वचन)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ablative; षष्ठी-तत्पुरुष (niruktasya vacanam)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)
वर्षम्the region (varṣa)
वर्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative
भारतंBhārata
भारतं:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; name-apposition
स्मृतम्is known/remembered
स्मृतम्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मणि भावः (is regarded/remembered)