Shloka 5
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
उत्तरं यत्ममुद्रस्य हिमवद्दक्षिणं च यत् / वर्षं तद्भारतं नाम यत्रेयं भारती प्रजा
Transliteration
uttaraṃ yatmamudrasya himavaddakṣiṇaṃ ca yat / varṣaṃ tadbhārataṃ nāma yatreyaṃ bhāratī prajā
Translation
समुद्रस्योत्तरं यत्, हिमवतः दक्षिणं च यत्—तद्वर्षं ‘भारतं’ नाम, यत्रेयं भारती प्रजा निवसति।
Word by Word
उत्तरम्northern
उत्तरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; adjectival use
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; relative pronoun
ममुद्रस्यof the Mamudra (sea/ocean)
ममुद्रस्य:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootममुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; genitive
हिमवत्Himavat (the Himalaya)
हिमवत्:
Adhikaraṇa/Avadhi (अवधि/सीमा)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; proper noun (mountain)
दक्षिणम्southern
दक्षिणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; adjectival use
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; relative pronoun
वर्षम्region/land (varṣa)
वर्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
भारतंBhārata
भारतं:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; name-apposition
नामby name
नाम:
Nāmadheya (नामधेय)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable used for naming)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb of place)
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; demonstrative pronoun
भारतीBhāratī (Indian)
भारती:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभारती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjectival
प्रजाpeople/subjects
प्रजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; collective