Shloka 41
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
परिमण्डलयोर्मेरुर्मध्ये कनकपर्वतः / चतुर्वणः स सौवर्णः चतुरस्रः समुच्छ्रितः
Transliteration
parimaṇḍalayormerurmadhye kanakaparvataḥ / caturvaṇaḥ sa sauvarṇaḥ caturasraḥ samucchritaḥ
Translation
परिमण्डलयोर्मेरोर्मध्ये कनकपर्वतः; स चतुर्वर्णः सौवर्णश्चतुरस्रः समुच्छ्रितः।
Word by Word
परिमण्डलयोःof the two circular regions
परिमण्डलयोः:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootपरिमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन (Genitive/Locative Dual; context: 'of the two circles/regions')
मेरुःMeru
मेरुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; अव्ययीभाव-प्रयोगवत् (adverbial locative)
कनकपर्वतःthe golden mountain
कनकपर्वतः:
सम्बोधन/विशेष्य-नाम (Apposition to मेरुः)
TypeNoun
Rootकनक + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (Descriptive: 'कनकः पर्वतः'), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चतुर्वणःhaving four colors
चतुर्वणः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of मेरुः/कनकपर्वतः)
TypeAdjective
Rootचतुर् + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Determinative: 'चत्वारः वर्णाः यस्य'), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe/that (mountain)
सः:
कर्ता (Karta/Subject; resumptive pronoun)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सौवर्णःgolden
सौवर्णः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसुवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
चतुरस्रःfour-sided; square
चतुरस्रः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootचतुर् + अस्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Determinative: 'चतुरः अस्राः/कोणाः यस्य' = four-sided), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समुच्छ्रितःlofty; raised up
समुच्छ्रितः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसम् + उद् + श्रि (धातु) → समुच्छ्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त)
Formभूतकृदन्त (Past participle/क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन