Shloka 43
Priyavrata-vaṃśa and Saptadvīpa Vibhāga (प्रियव्रतवंशः सप्तद्वीपविभागश्च)
Devanagari script
पञ्चस्वेतेषु द्वीपेषु सर्वसाधा रणं स्मृतम् / प्रक्षद्वीपः परिष्क्रान्तो जंबूद्वीपं निबोधत
Transliteration
pañcasveteṣu dvīpeṣu sarvasādhā raṇaṃ smṛtam / prakṣadvīpaḥ pariṣkrānto jaṃbūdvīpaṃ nibodhata
Translation
पञ्चस्वेतेषु द्वीपेषु सर्वसाधारणं स्मृतम् । प्रक्षद्वीपः परिष्क्रान्तो जम्बूद्वीपं निबोधत ॥
Word by Word
पञ्चसुin five
पञ्चसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन
एतेषुin these
एतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन
द्वीपेषुin islands
द्वीपेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन
सर्व-साधारणम्common to all
सर्व-साधारणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + साधारण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘सर्वेषां साधारणम्’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्मृतम्is stated/remembered
स्मृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; impersonal passive ‘is said/remembered’
प्लक्ष-द्वीपःPlakṣadvīpa
प्लक्ष-द्वीपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्लक्ष (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नामधारय: प्लक्षनामकः द्वीपः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिष्क्रान्तःhas been described/covered (in order)
परिष्क्रान्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि-क्रम् (धातु) → परिष्क्रान्त (कृदन्त)
Formकृदन्त (Past Passive Participle/भूतकृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; √क्रम् with उपसर्ग परि-
जम्बू-द्वीपम्Jambūdvīpa
जम्बू-द्वीपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootजम्बू (प्रातिपदिक) + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (नामधारय: जम्बूनामकः द्वीपः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
निबोधतlearn/understand (you all)
निबोधत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-बुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपद; √बुध् with उपसर्ग नि-