Shloka 119
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
अनुवाता च लोकस्य स वायुरनुवत्सरः / अहङ्कारादुदग्रुद्रः संभूतो ब्रह्मणास्तु यः
Transliteration
anuvātā ca lokasya sa vāyuranuvatsaraḥ / ahaṅkārādudagrudraḥ saṃbhūto brahmaṇāstu yaḥ
Translation
अनुवाता च लोकस्य, स वायुरनुवत्सरः। अहङ्कारादुदग्रुद्रः, संभूतो ब्रह्मणास्तु यः॥
Word by Word
अनुवाताAnuvāta (a name/aspect of wind)
अनुवाता:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootअनुवात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
लोकस्यof the world
लोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/possessive)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
सःhe; that
सः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वायुःVāyu (wind)
वायुः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/apposition)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अनुवत्सरःAnuvatsara (a year-name)
अनुवत्सरः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/predicate nominative)
TypeNoun
Rootअनु + वत्सर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (determinative; ‘following-year’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अहङ्कारात्from ego (ahaṅkāra)
अहङ्कारात्:
Apadana (अपादान/source)
TypeNoun
Rootअहङ्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन
उदग्रुद्रःUdagrarudra (the exalted Rudra)
उदग्रुद्रः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootउदग्/उदक् + रुद्र (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमास (descriptive; ‘lofty/raised Rudra’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
संभूतःborn; arisen
संभूतः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्-भू (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग: सम्-
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Kartr-karana (कर्तृकरण/agent-instrument)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (context: Brahmā, masculine), तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेषार्थ
यःwho
यः:
Karta (कर्ता/relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)