Shloka 6
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
परीत्य पृथ्वीमस्माभिर्निविष्टे वरुणालये / रक्ष्यमाणो ऽपि पश्यद्भिः केनापि तुरगो हृतः
Transliteration
parītya pṛthvīmasmābhirniviṣṭe varuṇālaye / rakṣyamāṇo 'pi paśyadbhiḥ kenāpi turago hṛtaḥ
Translation
अस्माभिः पृथ्वीं परीत्य वरुणालये निविष्टे, पश्यद्भिरेव रक्ष्यमाणोऽपि कश्चित् तुरगोऽपि केनापि हृतः।
Word by Word
परीत्यhaving gone around
परीत्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपरि-इ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), धातु: इ (गमन) उपसर्ग: परि; क्रियाविशेषणभाव
पृथ्वीम्the earth
पृथ्वीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
निविष्टेwhen (we were) stationed/entered
निविष्टे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootनि-विश् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; लोकेटिव-अब्सोल्यूट/सप्तमी-सम्बन्ध (locative absolute)
वरुणालयेin Varuṇa’s abode
वरुणालये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवरुण-आलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: वरुणस्य आलयः
रक्ष्यमाणःbeing guarded
रक्ष्यमाणः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formशानच्-प्रत्यय (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि प्रयोग
अपिeven/though
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
पश्यद्भिःby (us) who were watching
पश्यद्भिः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन
केनby whom
केन:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
अपिsomehow/someone
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (indefinitizing particle with interrogative)
तुरगःthe horse
तुरगः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतुरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
हृतःwas taken away/stolen
हृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि प्रयोग