Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 56
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
राज्ञां तु प्रवरो धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् / भवन्ति सुखिनो नूनं तेनैवेह परत्र च
Transliteration
rājñāṃ tu pravaro dharmo yatprajāparipālanam / bhavanti sukhino nūnaṃ tenaiveha paratra ca
Translation
राज्ञां श्रेष्ठो धर्मो यत् प्रजापरिपालनम्; तेनैव नूनं प्रजाः सुखिनो भवन्ति इह परत्र च।
Word by Word
राज्ञाम्of kings
राज्ञाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (निपात/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (contrast/emphasis)
प्रवरःbest, foremost
प्रवरः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; agrees with धर्मः
धर्मःduty, dharma
धर्मः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
यत्that which
यत्:
कर्ता (Karta/Subject of implied 'is')
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; correlates with following predicate; used as 'that which'
प्रजा-परिपालनम्protection of the subjects
प्रजा-परिपालनम्:
प्रत्ययार्थ-भाव (Predicate nominal/what it is)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + परि√पाल् (धातु) + अनम् (कृत्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): प्रजानां परिपालनम्; verbal noun/action noun
भवन्तिbecome/are
भवन्ति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; Parasmaipada
सुखिनःhappy
सुखिनः:
प्रत्ययार्थ-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसुखिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; predicate adjective to (प्रजाः implied)
नूनम्surely, indeed
नूनम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb of certainty)
तेनby that/thereby
तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular
एवindeed, only
एव:
सम्बन्ध (Emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/only)
इहhere (in this world)
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
परत्रthere (in the next world)
परत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootपरत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देश/कालवाचक क्रियाविशेषण (there/afterlife)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)