Shloka 1
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवच रिते पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३५// वसिष्ठ उवाच अवगत्य स वै सर्वं कारणं प्रीतमानसः / उवाच भार्गवं राममगस्त्यः कुंभसंभवः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavaca rite pañcatriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 35// vasiṣṭha uvāca avagatya sa vai sarvaṃ kāraṇaṃ prītamānasaḥ / uvāca bhārgavaṃ rāmamagastyaḥ kuṃbhasaṃbhavaḥ
Translation
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते पञ्चत्रिंशत्तमोऽध्यायः॥३५॥ वसिष्ठ उवाच—अवगत्य स वै सर्वं कारणं प्रीतमानसः। उवाच भार्गवं राममगस्त्यः कुंभसंभवः॥
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय/quotative particle — thus (end marker)
श्री-ब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Location/context)
TypeNoun
Rootश्री+ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
महापुराणेin the great Purāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय, नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the Mahāpurāṇa
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
विशेषण (Adjective to mahāpurāṇe)
TypeAdjective
Rootवायु+प्रोक्त (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वायोः प्रोक्तम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — spoken by Vāyu
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootमध्यम+भाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय, पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the middle section
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (Ordinal qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक विशेषण; पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (भागे/पादे इत्यादि-सापेक्ष) — third
उपोद्धात-पादेin the introductory pāda
उपोद्धात-पादे:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootउपोद्धात+पाद (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (उपोद्धातस्य पादः), पुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the introductory section (pāda)
भार्गव-चरितेin the Bhārgava narrative
भार्गव-चरिते:
अधिकरण (Context)
TypeNoun
Rootभार्गव+चरित (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (भार्गवस्य चरितम्), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन — in the account of Bhārgava
पञ्चत्रिंशत्तमःthirty-fifth
पञ्चत्रिंशत्तमः:
विशेषण (Adjective to adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Rootपञ्चत्रिंशत्तम (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — thirty-fifth
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता/विषय (Heading/topic)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — chapter
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (Speaker)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — Vasiṣṭha
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष एकवचन — said
अवगत्यhaving understood
अवगत्य:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootअव+गम् (धातु) → अवगत्य (ल्यप्)
Formअव्ययकृदन्त (ल्यप्/absolutive) — having understood
सःhe
सः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — he
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात/particle — indeed
सर्वम्everything
सर्वम्:
कर्म (Object of avagatya)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — everything
कारणम्the cause
कारणम्:
कर्म (Object; apposition to sarvam)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — cause/reason
प्रीत-मानसःwith a pleased mind
प्रीत-मानसः:
विशेषण (Adjective to saḥ)
TypeAdjective
Rootप्रीत+मानस (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (प्रीतं मानसं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — whose mind is pleased
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष एकवचन — said
भार्गवम्to Bhārgava
भार्गवम्:
कर्म (Object; addressee)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — Bhārgava (Paraśurāma)
रामम्to Rāma
रामम्:
कर्म (Object; addressee)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन — Rāma
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — Agastya
कुम्भ-सम्भवःpot-born
कुम्भ-सम्भवः:
अपादान-सम्बन्ध (Origin epithet)
TypeNoun
Rootकुम्भ+सम्भव (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी/पञ्चमी-तत्पुरुषार्थे (कुम्भात् सम्भवः), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन — born from a pot