Shloka 45
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
तस्माद्धैर्यधना भूत्वा भव त्वं कालकाङ्क्षिणी / निमित्तमन्तरीकृत्य किञ्चिदेव शुचिस्मिते
Transliteration
tasmāddhairyadhanā bhūtvā bhava tvaṃ kālakāṅkṣiṇī / nimittamantarīkṛtya kiñcideva śucismite
Translation
तस्माद्धैर्यधना भूत्वा भव त्वं कालकाङ्क्षिणी । निमित्तमन्तरीकृत्य किञ्चिदेव शुचिस्मिते ॥
Word by Word
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), अपादानार्थे/हेतौ (ablatival sense: 'therefore/from that')
धैर्य-धनाhaving courage as wealth
धैर्य-धना:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootधैर्य (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); बहुव्रीहिः—'धैर्यं धनं यस्याः सा' (one whose wealth is courage)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), 'having become'
भवbe (become)
भव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन (sg.), परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.)
काल-काङ्क्षिणीawaiting the right time
काल-काङ्क्षिणी:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + काङ्क्षिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा (Nom. 1), एकवचन (sg.); षष्ठी/तत्पुरुष-समासः—'कालं काङ्क्षति' (one who longs for time/awaits the time)
निमित्तम्a pretext/cause
निमित्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिमित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.)
अन्तरीकृत्यhaving set aside
अन्तरीकृत्य:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअन्तरीकृ (धातु; अन्तरी-√कृ)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), 'having set aside/kept in between'
किञ्चित्something
किञ्चित्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया (Acc. 2), एकवचन (sg.); अनिश्चितार्थक (indefinite)
एवindeed/just
एव:
Sambandha/Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक (particle of emphasis/restriction)
शुचि-स्मितेO pure-smiling one
शुचि-स्मिते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootशुचि (प्रातिपदिक) + स्मित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), सम्बोधन (Voc. 8), एकवचन (sg.); कर्मधारयः—'शुचि स्मितं यस्याः' (O one with pure smile)