Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 44
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
साहसो नैव कर्त्तव्यः केनाप्यात्महितैषिणा / न मर्त्तव्यन्त्वया सर्वो जीवन्भद्राणि पश्यति
Transliteration
sāhaso naiva karttavyaḥ kenāpyātmahitaiṣiṇā / na marttavyantvayā sarvo jīvanbhadrāṇi paśyati
Translation
साहसो नैव कर्तव्यः केनापि आत्महितैषिणा; न मर्तव्यं त्वया, सर्वः जीवन् भद्राणि पश्यति।
Word by Word
साहसःrashness, rash act
साहसः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसाहस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात
कर्तव्यःto be done / should be done
कर्तव्यः:
Karya/Obligation (कर्तव्यता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formकृत्य-प्रत्यय (तव्यत्) कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; gerundive: 'should be done'
केनby anyone
केन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; instrumental singular 'by whom/anyone'
अपिeven, also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/सम्भावना-निपात (particle: even/also)
आत्म-हित-एषिणाby one who seeks self-welfare
आत्म-हित-एषिणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक) + एषिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आत्मनः हितम् इष्यते येन): 'one seeking one’s own welfare'; पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; instrumental singular masculine
नnot
न:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
मर्तव्यम्to die (as an obligation)
मर्तव्यम्:
Karya/Obligation (कर्तव्यता)
TypeVerb
Rootमृ (धातु)
Formकृत्य-प्रत्यय (तव्यत्) कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; gerundive: 'should die/should be died' (i.e., should not die)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-निपात
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; instrumental singular 'by you'
सर्वःeveryone
सर्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine (used generically: 'everyone')
जीवन्while living
जीवन्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular masculine; 'living'
भद्राणिgood things, auspiciousness
भद्राणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; accusative plural neuter
पश्यतिsees
पश्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद