Shloka 8
Jamadagni, Brahmasva, and Royal Coercion (धेनुहरण-प्रसङ्गः / ब्रह्मस्व-अपरिहार्यत्वम्)
Devanagari script
ततः क्रोधपरीतात्मा चन्द्रगुप्तो ऽतिनिर्घृणः / उत्सारयध्वमित्येनमादिदेश स्वसैनिकान्
Transliteration
tataḥ krodhaparītātmā candragupto 'tinirghṛṇaḥ / utsārayadhvamityenamādideśa svasainikān
Translation
ततः क्रोधपरीतात्मा चन्द्रगुप्तोऽतिनिर्घृणः। “उत्सारयध्वम्” इति स्वसैनिकान् एनम् आदिदेश।
Word by Word
tataḥthen; thereupon
tataḥ:
—
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; ablatival adverb ‘thereupon/then’
krodha-parīta-ātmāone whose mind was overcome by anger
krodha-parīta-ātmā:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkrodha + parīta + ātman (प्रातिपदिक); parīta < pari-√i (धातु)
Formसमास: बहुव्रीहि ‘whose self is enveloped by anger’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom.), एकवचन; qualifying candraguptaḥ
candraguptaḥCandragupta
candraguptaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcandragupta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom.), एकवचन
atinirghṛṇaḥvery merciless
atinirghṛṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootati + nirghṛṇa (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय/उपपद-समास (ati- intensifier + nirghṛṇa); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying candraguptaḥ
utsārayadhvamdrive out! expel!
utsārayadhvam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootut-√sṛ (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन
itithus
iti:
—
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle
enamthis one; him
enam:
Karma (कर्म)
TypePronoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc.), एकवचन (enam form)
ādideśacommanded; ordered
ādideśa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√diś (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
sva-sainikānhis own soldiers
sva-sainikān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsva + sainika (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (svasya sainikāḥ); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc.), बहुवचन