Shloka 39
The City Equal to Amarāvatī: Creation of Households, Women, and Civic Splendor
Arjunopākhyāna Context
Devanagari script
आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसंशान्तसंतमसमाशु सदः प्रपेदे / तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानः
Transliteration
āsannabhṛtyakarasaṃsthitadīpakaudhasaṃśāntasaṃtamasamāśu sadaḥ prapede / tatrāsane samupaviśya purodhamantrisāmantanāyakaśataiḥ samupāsyamānaḥ
Translation
आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधैः शान्ततमाः क्षणमेव निवर्त्य स शीघ्रं सभां प्रपेदे। तत्रासने समुपविश्य पुरोधमन्त्रिसामन्तनायकशतैः समुपास्यमानो बभूव॥
Word by Word
āsanna-bhṛtya-kara-saṃsthita-dīpaka-udhasaṃśānta-saṃtamasamthe darkness dispelled by the mass of lamps placed in the hands of nearby attendants
āsanna-bhṛtya-kara-saṃsthita-dīpaka-udhasaṃśānta-saṃtamasam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootāsanna (प्रातिपदिक) + bhṛtya (प्रातिपदिक) + kara (प्रातिपदिक) + saṃsthita (कृदन्त; √sthā धातु) + dīpaka (प्रातिपदिक) + udhas (प्रातिपदिक) + saṃśānta (कृदन्त; √śam धातु) + saṃtamas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular); समासः बहुपद-तत्पुरुषः (determinative) — ‘आसन्नभृत्यकरसंस्थितदीपकौधसा’ इत्यनेन ‘संशान्तसंतमसम्’ विशेष्यते
āśuquickly
āśu:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootāśu (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), क्रियाविशेषण (adverb)
sadaḥthe assembly hall
sadaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsadas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative, 2nd), एकवचन (Singular)
prapedehe entered/approached
prapede:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√pad (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (Indeclinable), देशवाचक-अव्यय (locative adverb)
āsaneon the seat
āsane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootāsana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative, 7th), एकवचन (Singular)
samupaviśyahaving sat down
samupaviśya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootsam-upa-√viś (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal) — ‘having sat down’
purodha-mantri-sāmanta-nāyaka-śataiḥby hundreds of priests, ministers, feudatories, and commanders
purodha-mantri-sāmanta-nāyaka-śataiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpurodha (प्रातिपदिक) + mantrin (प्रातिपदिक) + sāmanta (प्रातिपदिक) + nāyaka (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental, 3rd), बहुवचन (Plural); समासः तत्पुरुषः — ‘पुरोधादयः’ इति गणः, ‘शतैः’ इति बहुसंख्यया
samupāsyamānaḥbeing attended upon
samupāsyamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsam-upa-√ās (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि-प्रयोगे शानच्/मान (Present passive participle), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)