Shloka 69
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
तं च दृष्ट्वा विशेषेण भृगुः प्रीतो ऽभ्यनन्दत / एवं तस्य प्रियं कुर्वन्नुत्कृष्टैरात्मकर्मभिः
Transliteration
taṃ ca dṛṣṭvā viśeṣeṇa bhṛguḥ prīto 'bhyanandata / evaṃ tasya priyaṃ kurvannutkṛṣṭairātmakarmabhiḥ
Translation
तं विशेषेण दृष्ट्वा भृगुः प्रीतः अभ्यनन्दत। एवं तस्य प्रियं कुर्वन् उत्कृष्टैः आत्मकर्मभिः।
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√दृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive): 'having seen'
विशेषेणespecially, particularly
विशेषेण:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine/also used as neuter in sense), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), एकवचन (singular); क्रियाविशेषणार्थे (used adverbially)
भृगुःBhrigu
भृगुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
प्रीतःpleased
प्रीतः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानााधिकरण/Predicate adj.)
TypeAdjective
Rootप्रीत (प्रातिपदिक/कृदन्त from √प्री)
Formक्त (past participle used adjectivally), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
अभ्यनन्दतrejoiced, congratulated
अभ्यनन्दत:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअभि + √नन्द् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb: 'thus')
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine/neuter), षष्ठी विभक्ति (genitive/6th), एकवचन (singular)
प्रियम्what is dear/pleasing (thing)
प्रियम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
कुर्वन्doing, performing
कुर्वन्:
Karta (कर्ता/Subject; participial)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
उत्कृष्टैःexcellent, superior
उत्कृष्टैः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootउत्कृष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त from √कृष् with उत्)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (masc./neut.), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), बहुवचन (plural); विशेषण of कर्मभिः
आत्मकर्मभिःby his own deeds/actions
आत्मकर्मभिः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + कर्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (षष्ठी-तत्पुरुष: 'of oneself' + 'deeds'); नपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया विभक्ति (instrumental/3rd), बहुवचन (plural)