Shloka 10
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् / असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्
Transliteration
athāgacchadyathākālaṃ prahīnāṃ niyutaṃ tu yat / asikrīṃ vairaṇīṃ tatra dakṣaḥ prācetaso 'vahat
Translation
अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् । असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसोऽवहत् ॥
Word by Word
अथthen
अथ:
निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भार्थक/अनन्तरार्थक (then/now)
आगच्छत्came
आगच्छत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootआ-√गम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
यथा-कालम्at the proper time
यथा-कालम्:
कालाधिकरण (Temporal adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + काल (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव समास; अव्ययवत् प्रयोग (adverbial)
प्रहीनाम्abandoned; left (behind)
प्रहीनाम्:
कर्म (Karma/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र-√हा (धातु)
Formकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; agrees with वैरणीम्
नियुतम्a niyuta (ten-thousand)
नियुतम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनियुत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
तुbut
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विभेदार्थक निपात
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (Relative connector)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative pronoun referring to नियुतम्
असिक्रीम्Asiknī
असिक्रीम्:
कर्म (Karma/Object; spouse)
TypeNoun
Rootअसिक्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
वैरणीम्Vairaṇī
वैरणीम्:
कर्म (Karma/Object; spouse)
TypeNoun
Rootवैरणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adverbial locus)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (there)
दक्षःDakṣa
दक्षः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular
प्राचेतसःson of Pracetā; Prācetasa
प्राचेतसः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootप्राचेतस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Nominative singular; patronymic/epithet qualifying दक्षः
अवहत्married; took (as wife)
अवहत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootआ-√वह् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद