Adhyaya 18
Anushanga PadaAdhyaya 1815 Verses

Adhyaya 18

Nakṣatra-Śrāddha Phala-Vidhi (Results of Śrāddha by Asterism)

अस्मिन् लघ्वध्याये श्राद्धकल्पप्रसङ्गे बृहस्पतिः यमेन पूर्वं राज्ञे शशबिन्दवे उपदिष्टं वचनं स्मारयन्, नक्षत्रयोगे श्राद्धकर्मणः फलानि क्रमशः निर्दिशति। कृतिकायां दृढव्रतं दिव्यप्रभा च; रोहिण्यां सन्ततिः तेजश्च; आर्द्रायां कठोरफलप्राप्तिः; पुनर्वसौ तिष्ये/पुष्ये च समृद्धिः पोषणं च; आश्लेषायां मघायां च वीरपुत्रलाभः समाजे प्रतिष्ठा च; फाल्गुन्यां सौभाग्यवृद्धिः; हस्ते चित्रायां च लोकनेतृत्वं रूपवान् सुतलाभश्च; स्वात्यां वाणिज्यलाभः; अनुराधायां ज्येष्ठायां च राज्यलाभः; मूले आषाढयोश्च आरोग्यं यशश्च; श्रवणे परमार्थसिद्धिः; धनिष्ठायां धनवृद्धिः राजभागलाभश्च। अन्ते एतद्विधिं आश्रित्य शशबिन्दोः सफलराज्यपालनं कथ्यते, यतः कालानुसारेण श्राद्धं कुलराज्यस्थैर्यकरं भवति।

Shlokas

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे तिथिश्राद्धवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः // १७// बृहस्पतिरुवाच यमस्तु यानि श्राद्धानि प्रोवाच शशबिन्दवे / तानि मे शृणु कार्याणि नक्षत्रेषु पृथक् पृथक्

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीयोपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ‘तिथिश्राद्धवर्णनम्’ नाम सप्तदशोऽध्यायः॥ बृहस्पतिरुवाच—यमेन यानि श्राद्धानि शशबिन्दवे प्रोक्तानि, तानि मे शृणु; नक्षत्रेषु पृथक् पृथक् कार्याणि॥

Verse 2

श्राद्धं यः कृत्तिकायोगं कुरुते सततं नरः / अग्नीनाधाय स स्वर्गे राजते सुदृढव्रतः

यः नरः कृत्तिकायोगे सततं श्राद्धं करोति, स अग्नीन् आधाय सुदृढव्रतः स्वर्गे राजते॥

Verse 3

अपत्यकामो रोहिण्यां सौम्ये तेजस्विना भवेत् / प्रायशः क्रूरकर्माणि आर्द्रायां श्राद्धमाचरन्

अपत्यकामः रोहिण्यां श्राद्धं कृत्वा सौम्यः तेजस्वी च भवेत्। आर्द्रायां तु श्राद्धमाचरन् प्रायशः क्रूरकर्माणि करोति॥

Verse 4

क्षेत्रभागी भवेत्पुत्री श्राद्धं कृत्वा पुनर्वसौ / पुष्टिकामः पुनस्तिष्ये श्राद्धं कुर्वीत मानवः

पुनर्वसौ श्राद्धं कृत्वा पुत्री क्षेत्रभागिनी भवेत्। तिष्ये पुनः पुष्टिकामो मानवः श्राद्धं कुर्वीत॥

Verse 5

आश्लेषासु पितॄनर्चन्वीरान्पुत्रानवाप्नुयात् / जातीनां भवति श्रेष्ठो मघासु श्राद्धमाचरन्

आश्लेषासु पितॄन् सम्यगर्चयन् वीरान् पुत्रान् अवाप्नुयात्। मघासु श्राद्धम् आचरन् जातीनां मध्ये श्रेष्ठो भवति॥

Verse 6

फाल्गुनीषु पितॄनर्चन्सौभाग्यं लभते नरः / प्रदानशीलः सापत्य उत्तरासु करोति यः

फाल्गुनीषु पितॄन् सम्यगर्चन् नरः सौभाग्यम् लभते। उत्तरासु यः सापत्यः प्रदानशीलः श्राद्धं करोति सः॥

Verse 7

संसत्सु मुख्यो भवति हस्ते ऽभ्यर्च्य पितॄनपि / चित्रायां चैव यः कुर्यात्पश्येद्रूपवतः सुतान्

हस्ते पितॄन् अभ्यर्च्य यः संसत्सु मुख्यो भवति। चित्रायां च यः श्राद्धं कुर्यात् स रूपवतः सुतान् पश्येत्॥

Verse 8

स्वातिना चैव यः कुर्याद्वाणिज्ये लाभमाप्नुयात् / पुत्रार्थी तु विशाखासु श्राद्धमीहेत मालवः

स्वातिना यः श्राद्धं कुर्यात् वाणिज्ये लाभम् आप्नुयात्। पुत्रार्थी तु विशाखासु श्राद्धम् ईहेत मालवः॥

Verse 9

अनुराधासु कुर्वाणो नरश्चक्रं प्रवर्त्तयेत् / आधिपत्यं भवेच्छ्रेष्ठं ज्येष्ठायां सततं तु यः

अनुराधासु यः श्राद्धं कुरुते स चक्रं प्रवर्तयेत्। ज्येष्ठायां सततं यः कुर्यात् तस्य श्रेष्ठम् आधिपत्यं भवेत्॥

Verse 10

मूलेनारोग्यमिच्छन्ति ह्याषाढासु महद्यशः / उत्तरासु तु कुर्वाणो वीतशोको भवेन्नरः

मूलेन आरोग्यमिच्छन्ति; आषाढासु महद्यशः। उत्तरासु तु कुर्वाणो नरः वीतशोको भवेत्॥

Verse 11

श्रवणेन तु लोकेषु प्राप्नुयात्परमां गतिम् / राज्यभागी धनिष्ठासु प्राप्नुया द्विपुलं धनम्

श्रवणेन तु लोकेषु प्राप्नुयात् परमां गतिम्। धनिष्ठासु राज्यभागी प्राप्नुयात् द्विगुणं धनम्॥

Verse 12

श्राद्धनिर्जितलोकश्च वेदान् सांगानवाप्नुयात् / नक्षत्रैर्वारुणैः कुर्वन्भिषक्सिद्धिमवाप्नुयात्

श्राद्धेन निर्जितलोकश्च वेदान् सांगान् अवाप्नुयात्। नक्षत्रैर्वारुणैः कुर्वन् भिषक्सिद्धिमवाप्नुयात्॥

Verse 13

पूर्वप्रौष्ठ पदे कुर्वन्विन्देताजीविकान्बहून् / उत्तरास्वनतिक्रम्य विन्देद्गा वै सहस्रशः

पूर्वप्रौष्ठपदे कुर्वन् विन्देत् आजीविकान् बहून्। उत्तरासु अनतिक्रम्य विन्देत् गाः वै सहस्रशः॥

Verse 14

बहुकुप्यकृतं द्रव्यं विन्देत्कुर्वन्सुरेवतीम् / अश्वानश्वयुजा भक्तो भरण्यां साधुसत्तमः

बहुकुप्यकृतं द्रव्यं विन्देत् कुर्वन् सुरेवतीम्। अश्वान् अश्वयुजा भक्तो भरण्यां साधुसत्तमः॥

Verse 15

इमं श्राद्धविधिं कुर्वञ्छशबिन्दुर्महीमिमाम् / कृत्स्नां बलेन सो ऽक्लिष्ठो लभ्ध्वा च प्रशशास ह

इमं श्राद्धविधिं कुर्वन् शशबिन्दुः महीमिमाम् । कृत्स्नां बलेन सोऽक्लिष्टो लब्ध्वा च प्रशशास ह ॥

Frequently Asked Questions

Śrāddha performed under particular nakṣatras yields distinct, predictable results—ranging from progeny and wealth to sovereignty and spiritual ascent.

Bṛhaspati speaks, citing Yama as the original instructor, and frames it as Yama’s teaching delivered to King Śaśabindu (a model recipient who later prospers).

It is primarily ritual-cosmological: astral time (nakṣatra) governs rite efficacy; it supports vaṃśa indirectly by emphasizing progeny, ancestral satisfaction, and stable kingship through correctly timed śrāddha.