Shloka 83
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
तत इन्द्रविनाशाय यतमानान्मुनींस्तु तान् / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा दुष्टानिन्द्रो विहस्य तु
Transliteration
tata indravināśāya yatamānānmunīṃstu tān / tānāgatānpunardṛṣṭvā duṣṭānindro vihasya tu
Translation
ततः इन्द्रविनाशाय यतमानान् मुनीन् तान् पुनरागतान् दृष्ट्वा दुष्ट इन्द्रो विहस्य तु।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb; अर्थे: 'thereupon/then'
इन्द्र-विनाशायfor Indra's destruction
इन्द्र-विनाशाय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक) + विनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष): इन्द्रस्य विनाशः → इन्द्रविनाशः; 'for the destruction of Indra'
यतमानान्striving
यतमानान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootयत् (धातु) → यतमान (कृदन्त, शतृ/शानच्)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (आत्मनेपदी); पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; 'striving/endeavouring' (qualifying मुनीन्)
मुनीन्sages
मुनीन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle); विरोध/अनुवादार्थक
तान्those (them)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; (मुनीन् इत्यस्य पुनरुक्त-सूचक)
तान्those (them)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
आगतान्arrived
आगतान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ-गम् (धातु) → आगत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकाले क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; 'having come/arrived' (qualifying तान्)
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = 'again'
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); 'having seen'
दुष्टान्wicked
दुष्टान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (तान्/मुनीन्)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विहस्यhaving laughed (mockingly)
विहस्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-हस् (धातु) → विहस्य (ल्यप्/तुमुन्-सम्भव; here gerund)
Formअव्ययकृदन्त (gerund/absolutive) from वि+हस्; 'having laughed/mocking'
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle)