Brahma Purana — Vasiṣṭha on Sāṃkhya: Vidyā–Avidyā, the Twenty-Fifth Principle, and the Akṣara–Kṣara Distinction, Shloka 22
Devanagari script
यदा तु गुणजालं तत् प्राकृतं विजुगुप्सते पश्यते च परं पश्यंस् तदा पश्यन् नु संसृजेत् //
Translation
अत्र श्लोकसंख्या द्वाविंशतितमा निर्दिश्यते; पाठाभावात् अर्थानुवादो न शक्यते, क्रमाङ्कनिर्देश एव।
Word by Word
yadāwhen
yadā:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
tubut, however
tu:
Sambandha-dyotaka (सम्बन्ध-द्योतक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/अन्वय-निपात (contrastive particle)
guṇa-jālamthe net/mesh of qualities (guṇas)
guṇa-jālam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootguṇa (गुण प्रातिपदिक) + jāla (जाल प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुणानां जालम्)
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (guṇajālam qualifies)
prākṛtamnatural, of prakṛti
prākṛtam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootprākṛta (प्राकृत प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
vijugupsatedespises, feels aversion toward
vijugupsate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√gup (वि√गुप् धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
paśyatesees
paśyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु; पश्य-आदेश)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
paramthe Supreme (reality)
param:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpara (पर प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (परं ब्रह्म/परतत्त्व)
paśyanseeing
paśyan:
Kartā (कर्ता)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु; शतृ-प्रत्यय)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
paśyan(while) seeing
paśyan:
Kartā (कर्ता)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु; शतृ-प्रत्यय)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तरि
nuindeed?, then?
nu:
Prashna-dyotaka (प्रश्न-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootnu (अव्यय)
Formअव्यय, प्रश्न/अनुनय-निपात (interrogative/emphatic particle)
saṃsṛjetwould create/bring about (saṃsāra), would engage in transmigration
saṃsṛjet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsaṃ-√sṛj (सं√सृज् धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
Speaker
A spiritual teacher/narrator addressing a king.