Brahma Purana — The Two Vedic Paths: Karma, Knowledge, and the Inner Self (Adhyatma), Shloka 54
Devanagari script
यद् ऊर्ध्वं पादतलयोर् अवार्कोर्ध्वं च पश्यति एतस्मिन्न् एव कृत्ये सा वर्तते बुद्धिर् उत्तमा //
Translation
एतच्चतुःपञ्चाशत्तमं श्लोकं ब्रह्मपुराणे; मूलश्लोकः अत्र न समुपस्थितः।
Word by Word
yatwhen/that which
yat:
Sambandha (सम्बन्धः/Relative marker)
TypeIndeclinable
Rootyad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formयद्-शब्दः अव्ययीभावे (relative adverbial use: 'when/that which'); अत्र 'यत्' = 'यदा/यत्' अर्थे
ūrdhvamupwards/above
ūrdhvam:
Adhikarana (अधिकरण/Locative sense as direction)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक)
Formदिशा/स्थान-अव्यय (adverb: 'upwards/above')
pāda-talayohat the soles of the feet
pāda-talayoh:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक) + tala (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ('sole of the foot'); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन (Gen./Loc. dual) रूपम्: -योः; अत्र सप्तमी-अर्थे (locative sense: 'at the soles')
ava-arka-ūrdhvambelow the sun and above (i.e., in the upper region)
ava-arka-ūrdhvam:
Adhikarana (अधिकरण/Directional)
TypeIndeclinable
Rootava (अव्यय) + arka (प्रातिपदिक) + ūrdhva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial compound): 'below the sun and above'; अव्ययवत् प्रयोग (used adverbially)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
paśyatisees
paśyati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
etasminin this
etasmin:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; सर्वनाम
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्धः/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphasis)
kṛtyetask/act
kṛtye:
Adhikarana (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootkṛtya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
sāthat (she/it)
sā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
vartateoperates/exists/continues
vartate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛt (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
buddhiḥintellect
buddhiḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootbuddhi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
uttamāexcellent/supreme
uttamā:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicative adjective)
Speaker
Vyāsa instructing