Brahma Purana — The Naimittika and Prākṛta Dissolutions: Cosmic Absorption into Viṣṇu, Shloka 6
Devanagari script
आत्ममायामयीं दिव्यां योगनिद्रां समास्थितः आत्मानं वासुदेवाख्यं चिन्तयन् परमेश्वरः //
Translation
अत्र षष्ठे श्लोके—नियमसंयमयोः स्तुतिḥ, पापक्षयस्य कारणं च।
Word by Word
ātmamāyāmayīm(the sleep) made of his own māyā
ātmamāyāmayīm:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootātman + māyā + maya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; ‘मयी’ (fem.) = consisting of; समासः—तत्पुरुषः (‘आत्मनः माया’ + ‘मयī’)
divyāmdivine
divyām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
yoganidrāmyogic sleep
yoganidrām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyoga + nidrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘योगस्य निद्रा’ = yogic sleep)
samāsthitaḥhaving assumed/entered
samāsthitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-ā-√sthā (स्था धातु) + ta (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle) ‘समास्थित’ = having entered/assumed
ātmānamhimself
ātmānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; आत्मशब्दः (reflexive sense)
vāsudevākhyamnamed Vāsudeva
vāsudevākhyam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvāsudeva + ākhya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘वासुदेव इति आख्यः’ = named Vāsudeva)
cintayancontemplating
cintayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√cint (चिन्त् धातु) + śatṛ (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त कर्तरि (present active participle) ‘चिन्तयन्’ = contemplating
parameśvaraḥthe Supreme Lord
parameśvaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparama + īśvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (‘परमः ईश्वरः’ = supreme lord)
Speaker
Vyāsa narrating