Brahma Purana — The Ananta-Vasudeva Image: From Brahma’s Commission to Puruṣottama Kṣetra, Shloka 55
Devanagari script
तस्मिन् क्षेत्रवरे पुण्ये दुर्लभे पुरुषोत्तमे उज्जहार स्वयं तोयात् समुद्रः सरितां पतिः //
Translation
एतत् पञ्चपञ्चाशत्तमं श्लोकस्थानं निर्दिश्यते; मूलपाठोऽत्र न प्रदत्तः।
Word by Word
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुं (सप्तमी एकवचन), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
क्षेत्रवरेin the excellent sacred place
क्षेत्रवरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र + वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः—‘वरं क्षेत्रम्’ (excellent holy place)
पुण्येholy/meritorious
पुण्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘क्षेत्रवरे’ इति विशेषण
दुर्लभेrare/hard to obtain
दुर्लभे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण
पुरुषोत्तमेat Puruṣottama (place/name)
पुरुषोत्तमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुरुष + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः—‘उत्तमः पुरुषः’ (name/epithet)
उज्जहारbrought forth/took out
उज्जहार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + हृ (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वयम्by himself
स्वयम्:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अर्थः—‘oneself/ personally’
तोयात्from the water
तोयात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतोय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सरिताम्of rivers
सरिताम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसरित् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
पतिःlord
पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘समुद्रः’ इति समानााधिकरण (apposition)
Speaker
Purāṇic narrator to Brāhmaṇas/sages.