Brahma Purana — Sāṃkhya–Yoga on the Great Self: Sense-Control, Inner Vision, and Liberation, Shloka 41
Devanagari script
सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा //
Translation
अस्य श्लोकस्य मूलपाठः प्रदत्तः नास्ति; अतः यथार्थानुवादः कर्तुं न शक्यते। कृपया श्लोकं प्रददातु।
Word by Word
sattva-saṃsevanātfrom cultivating sattva
sattva-saṃsevanāt:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootsattva (प्रातिपदिक) + saṃsevana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग) [saṃsevana], Ablative (5th/पञ्चमी), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: sattvasya saṃsevanam = cultivation/association of sattva
dhīraḥthe steadfast person
dhīraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhīra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
nidrāmsleep
nidrām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnidrā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
ucchettumto eliminate
ucchettum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootud-√chid (धातु)
FormInfinitive (तुमुन्/तुम्), meaning ‘to cut off/terminate’
arhatiis fit/ought
arhati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootarh (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
dhṛtyāby firmness/self-control
dhṛtyā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootdhṛti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
śiśna-udaramthe genitals and the belly
śiśna-udaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśiśna (प्रातिपदिक) + udara (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); इतरेतर-द्वन्द्व: śiśnaṃ ca udaram ca
rakṣetshould guard/control
rakṣet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootrakṣ (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
pāṇi-pādamhands and feet
pāṇi-pādam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāṇi (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); इतरेतर-द्वन्द्व: pāṇiḥ ca pādaḥ ca
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction/particle (समुच्चय/निपात)
cakṣuṣāby the eye/with vigilance
cakṣuṣā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootcakṣus (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
Speaker
Vyāsa to brāhmaṇas